`Onze ambities zijn nu groter'

Topzwemmen Amsterdam brak met trainer Fedor Hes, en zag vervolgens de voltal- lige profploeg opstappen. Mislukt is het project volgens de initiatiefnemers desondanks niet.

Op tafel staat een ingepakte fles wijn, die Fedor Hes eerder die dag hoogstpersoonlijk heeft afgeleverd in huize Bloem. ,,Uit dank voor de samenwerking en de kansen die we hem de afgelopen drie jaar hebben geboden. Dat waardeer ik enorm in Fedor: dat hij ondanks de breuk in staat is om zijn emoties opzij te zetten, en verder te kijken.''

Nee, dat is geen cynische plaagstoot, bezweert manager Michiel Bloem van de Stichting Topzwemmen Amsterdam (TZA). ,,Van hard feelings is geen sprake. We zijn als grote mensen uit elkaar gegaan, zoals het hoort. Fedor kiest zijn weg, wij kiezen de onze.'' Botsende topsportvisies en gebrek aan financiële middelen dwongen het bestuur er twee maanden geleden toe het contract van de 35-jarige zwemcoach uit De Bilt niet te verlengen.

Maar wie vermoedt dat de niet-clubgebonden stichting op sterven na dood is nu de voltallige profploeg (zeven zwemmers) is opgestapt in het kielzog van Hes, heeft het mis. TZA kiest de komende jaren voor de jeugd, en dus voor talentontwikkeling. ,,Ons ambitieniveau ligt zelfs hoger dan vier jaar geleden, want we hebben een langere weg te gaan die we in de kortere tijd moeten overbruggen'', zegt technisch directeur Hans Elzerman, die in de nieuwe opzet een prominente(re) rol gaat vervullen en zich ,,niet uitsluitend op 2012 richt''.

Maar Elzerman sluit niet uit dat Team Hes, zoals de naar een hoofdsponsor hengelende formatie nu heet, binnenkort uit pragmatische overwegingen terugkeert op het TZA-nest, zij het in een minder afhankelijke relatie dan voorheen. ,,Onze focus ligt elders, en dus sluit het een het ander niet uit.''

Mislukt is het TZA-project niet, benadrukt Bloem. ,,Wij hebben met onze Swim Cup bewezen dat het zwemmen het Kabouter Plop-niveau kan ontstijgen. Ons initiatief heeft de ogen bovendien verder geopend: wat is topsport, wat komt daar bij kijken, hoe brengen we dat onder de aandacht? Je moet werken vanuit lef en ambitie, dat is wel duidelijk. Hebben we gedaan. We hebben Fedor de kans gegeven zich te ontwikkelen, we zijn de competitie met `Eindhoven' aangegaan. Dus nee, onze erfenis stemt mij absoluut niet somber.''

Voorzitter Cees Vervoorn onderschrijft die woorden, maar de oud-topzwemmer en -coach ontkomt tegelijkertijd niet aan de conlusie dat ,,we in twintig jaar weinig tot niets zijn opgeschoten met het Nederlandse topzwemmen. Wij hadden willen doorpakken, muren willen doorbreken en hebben in onze ogen daartoe de juiste en topsportgerichte keuzes gemaakt. Maar andere partijen pakken het signaal niet op. De sport schiet terug in een oude reflex: het verenigingsdenken.''

Of zijn de `hemelbestormers' afgerekend op hun té grote mond, zoals STN-voorzitter Meeuwis Bouw begin dit jaar suggereerde met de opmerking dat ,,het weinig constructieve geschreeuw vanaf de zijlijn'' hem gestolen kon worden? Bloem antwoordt met een wedervraag: ,,Kun je afgerekend worden op olympische ambities? Wij hebben hoog van de toren geblazen, dat klopt. Ik sluit niet uit dat bepaalde mensen nu redeneren: dat zijn die jongens die het allemaal zo goed dachten te weten, en nu het niet is gelukt, dat we de rekening gepresenteerd krijgen.''

Of rammelt het model? Geen van de TZA-zwemmers steeg bij de Olympische Spelen in Athene op de individuele nummers boven zichzelf uit. Zelfs het zo vaak als `onbevangen' bestempelde talent Marleen Veldhuis bleek bij `het afrekenmoment' bevroren door de spanning. Hadden de beleidsmakers niet eerder kunnen dan wel moeten ingrijpen?

Elzerman, instemmend: ,,Wij hebben lang niet altijd op de juiste momenten sporttechnische sturing aangebracht. Enerzijds omdat we misschien niet de juiste feedback kregen, anderzijds hebben we bewust gekozen voor de zelfontplooiing van Fedor. Daarmee spraken we vertrouwen uit in een jonge, relatief onervaren coach. Achteraf is het makkelijk praten, maar inderdaad: we hadden eerder moeten ingrijpen.''

Teleurgesteld is Elzerman vooral in de zelfkritische houding van een aantal zwemmers. ,,Ik noem geen namen, maar terugkijkend zeg ik: we hadden de ploeg niet tot het einde toe intact moeten houden. Het blijkt een zeer hechte groep: sporters die elkaar niet laten vallen, en dus ook niet snel corrigeren. Dat zie je nu ook weer. Maar topsport betekent niet dat je voor een bepaalde periode een abonnement hebt. In sommige gevallen en in Eindhoven (Philips-ploeg, red.) is dat wél gebeurd hadden we moeten zeggen: en nu is het afgelopen.''

Vervoorn beklaagde zich twee jaar geleden over ,,een gebrek aan blinde passie'' bij de zwemmers. Bloem op zijn beurt signaleert ,,nog te veel vrijblijvendheid''. Elzerman: ,,Als iemand blinde passie aan de dag heeft gelegd, dan is het Fedor wel. Maar het blijkt dat niet iedere sporter geschikt is om in zo'n kleine ploeg te functioneren. Sommige zwemmers zie Inge de Bruijn in Amerika willen en kunnen niet constant bovenop hun huid gezeten worden. Die zijn er juist bij gebaat om af en toe even op te kunnen gaan in een grotere groep.''

Elzerman ergert zich aan de onder anderen door TZA-sprinter Johan Kenkhuis opgeworpen suggestie als zou het samenwerkingsverband met `zijn' eveneens in het Sloterparkbad gevestigde zwemclub De Dolfijn ,,terug bij af'' zijn. ,,Ik hoor en lees dat, en denk: kom eens kijken. Zie met eigen ogen dat wij niet met twintig man in een baan liggen. Besef bovendien dat een eigen baan niet per definitie betekent dat je harder gaat zwemmen.''