`Moskou kan niet veel beginnen in Oekraïne'

Oekraïne dreigt uiteen te vallen als er niet snel een oplossing wordt gevonden in de crisis – reden voor de Nederlandse EU-gezant Niek Biegman om, net terug uit Kiev, weer naar het oosten af te reizen.

De Nederlandse EU-gezant Niek Biegman keert vandaag met spoed terug naar Oekraïne. De roep uit het oosten van het land om meer autonomie en de dreiging van mogelijke afscheiding doen de oud-diplomaat Biegman versneld terugkeren. Vorige week was hij namens het voorzitterschap van de Europese Unie, op dit moment bekleed door Nederland, ook al enkele dagen in Kiev. Vrijdag woonde hij daar de rondetafelconferentie bij waarop de twee presidentskandidaten, premier Viktor Janoekovitsj en oppositieleider Viktor Joesjtsjenko, beloofden om géén geweld aan te wenden en een vreedzame oplossing te zoeken voor de politieke crisis. Biegman is weer naar Kiev vertrokken, met een extra zware koffer dit keer. ,,Ik heb een overweight-voucher van Buitenlandse Zaken meegekregen om het nodige mee te kunnen nemen. Ik denk dat het wel een tijdje gaat duren.''

Waarom keert u met spoed terug?

,,Het nieuwe, vergeleken bij de situatie die ik achterliet in Kiev, is dat er een beweging schijnt te zijn in de meer ouderwets gezinde delen van het land om zichzelf af te scheiden of zichzelf financieel autonoom te maken, wat natuurlijk niet best is omdat het meeste geld juist in die streken verdiend wordt. En dat maakt de situatie dus ingewikkelder. Daarom vond men dat ik maar weer gauw terug moet. Niet zozeer omdat ze bang zijn dat fysiek de vlam in de pan slaat. Maar omdat de toestand zich dermate compliceert dat het land uit elkaar kan vallen.''

Dat is het angstbeeld, dat Oekraïne in twee delen uiteen valt?

,,Dat zou een mogelijkheid kunnen zijn. Maar je moet meerekenen dat beide partijen proberen hun eigen positie te versterken voordat ze echt beginnen met de onderhandelingen die er toch zullen komen en die er ook moeten komen.''

Hoe ziet u die onderhandelingen?

,,Daarover zijn vrijdag afspraken gemaakt tijdens de ronde tafel. Daar zaten beide kandidaten Joesjtsjenko en Janoekovitsj. Daar was ook president Koetsjma en daar was de voorzitter bij van het parlement, Lytvyn. En verder zaten daarbij de Europese Unie in de vorm van Solana en mijzelf, en onder anderen de Poolse en de Litouwse president. De twee punten waren: het afzien van het gebruik van geweld en het op gang brengen van een onderhandelingsproces. Dat proces gaat nu verder tussen de vier Oekraïense deelnemers: premier Janoekovitsj, oppositieleider Joesjtsjenko, president Koetsjma en parlementsvoorzitter Lytvyn. Waar we naar toe gaan is een nieuwe verkiezingsronde. Dat kán haast niet anders. Maar de grondwet van Oekraïne voorziet niet in het annuleren van verkiezingen en het uitschrijven van nieuwe verkiezingen. Je moet nu een pakket zien samen te stellen. Je hebt eerst een amendement nodig op de Oekraïense grondwet, met de handtekening eronder van de president die vaststelt dat beide partijen het eens zijn. Anders krijg je weer de dreiging van de economische belangrijke delen van het land die het hier niet mee eens zouden kunnen zijn. En dan krijg je weer een moeilijke situatie.''

Is 12 december haalbaar voor die nieuwe verkiezingen?

,,Nee, dat heeft Joesjtsjenko wel geroepen maar dat lukt natuurlijk nooit. Wel zo gauw mogelijk. Bijvoorbeeld in januari. Maar ik vind de datum minder belangrijk dan de inhoud van de overeenkomst. Het moet een uitslag zijn waar Oekraïne mee verder kan.''

En waar Moskou mee verder kan?

,,Ook Moskou, maar ik denk dat eerst de Oekraïeners het met elkaar eens moeten worden, dan is er voor Moskou niet zoveel anders te doen dan dat goed te vinden. Er zijn mensen die zeggen dat het Russische leger zou kunnen ingrijpen. Maar dat leger is in dit geval natuurlijk volkomen onbruikbaar. Die Russen kunnen niks met dat leger. Of nucleaire wapens. Daar kunnen ze ook niks mee.''

Waarom kunnen ze niks met dat leger?

,,Omdat het een daad van agressie zou zijn als ze het land tegen de wil van de Oekraïeners binnentrekken. Dat zullen ze niet doen, zo gek zijn de Russen niet. Of het zou moeten gebeuren op uitnodiging van de Oekraïense regering, hetgeen tegen alle, vrijdag gemaakte, afspraken zou zijn. Met als resultaat dat Poetin nog hun enige vriend op deze wereld zou zijn. Ze moeten ook met de EU nog vooruit.''

Maar Moskou kan het industriële oosten van Oekraïne flink onder druk zetten?

,,Wellicht. Ik sla het niet zo erg hoog aan. Het verlangen van Oekraïne om zelfstandig te zijn, leeft ook in de oostelijke gebieden en in de zuidelijke gebieden, waar men het minder massaal eens is met Joesjtsjenko.''

Neemt de Poolse regering nu het voortouw?

,,Oekraïne is hun buur, ze hebben een direct belang. Voor de rest van Europa is het verder van hun bed. Aan de andere kant zullen de Polen geen voorstellen doen waar de EU het mee oneens is. Daarvoor zijn ze lid van de Unie.''

Maar ze trekken extra hard?

,,Ja, president Kwasniewski is zelf gekomen en heeft onder andere tegen Janoekovitsj gezegd: ,,Waar maak je je zorgen over? Als jij inderdaad eerlijk een miljoen stemmen voorstaat krijg je dat miljoen ook bij een nieuwe ronde. Als het oneerlijk gegaan is moet er een nieuwe ronde komen.'' Dat is een goed sluitende redenering.''

Wordt hier de grens van Europa getrokken?

,,Op dit ogenblik worden er geen grenzen getrokken. En zeker niet binnen Oekraïne, mag ik hopen. Het idee is dat het land bijeen blijft en op een nette manier verder zijn eigen leven leidt. Dat is het enige wat wij willen. Het gaat vooral om Oekraïne, pas in tweede instantie om de EU.''