Franse PS schizofreen over Europa

De Franse socialisten houden morgen een intern referendum over de Europese grondwet. Maar het gaat over veel meer dan ja of nee tegen Europa.

,,Een volledig interne aangelegenheid'', zo luidt het afwerende commentaar van de Franse president Jacques Chirac op het referendum over de Europese grondwet dat de Franse socialistische partij (PS) morgen houdt. Een diplomatieke leugen, beseft iedereen. Het Elysée ziet de uitslag, die donderdagochtend bekend moet zijn, wel degelijk met grote zorg tegemoet.

De inzet is groter dan `intern'. Als de grootste oppositiepartij, die de laatste, regionale verkiezingen met overmacht won, zich tegen de grondwet en dus indirect ook tegen Europa keert, dan heeft geheel Frankrijk, inclusief het staatshoofd, een probleem. Dan kan het volgend jaar te houden landelijke referendum over de grondwet immers ook weleens op een rampzalig `nee' uitdraaien.

Aanvankelijk was de verscheurdheid bij links nog wel aardig voor rechts. Zo'n eclatante overwinning in de regio, en kijk nu eens, de heren maken ruzie. Helemaal grappig was, dat de socialist Laurent Fabius die zich als eerste tegen de grondwet verklaarde, een eventuele aanvaarding ervan afhankelijk stelde van door Chirac te vervullen voorwaarden.

Dat was een uitnodiging aan de president om het vuurtje bij zijn oppositie te komen opstoken. Het duurde niet lang of Fabius zag zijn tactische fout in en liet zijn voorwaarden varen. Anderzijds begonnen ter rechterzijde de zorgen over de mogelijk ernstige gevolgen van de ruzie binnen de PS zwaarder te wegen dan het leedvermaak.

Volgens Renaud Dutreil, minister van Fonction Publique, is de ruzie een gevolg van de duurzame `schizofrenie' van de socialistische beweging. In het dagblad Libération van vanochtend zegt hij dat de PS in het binnenland inderdaad socialistisch is, maar als traditioneel voortrekker van de Europese eenwording juist altijd een liberale koers heeft gevaren. Met een afwijzing van dat liberale Europa wint de partij weliswaar aan ideologische samenhang, maar verliest de PS `macht op lange termijn'. Ze worden `utopisch' in plaats van `pragmatisch'.

Er schuilt ongetwijfeld waarheid in de analyse van deze natuurlijke politieke vijand, maar er is niemand die denkt dat die ideologische discussie over de grondwet cq over de partij niet op z'n minst óók over macht gaat. De redenering die tot die conclusie leidt is heel simpel: François Hollande is de niet geheel onbetwiste nummer één van de PS, oud-premier Laurent Fabius is nummer twee. Nummer twee wil heel graag nummer één worden.

De betrokkenen ontkennen de verborgen agenda in alle toonaarden, voorzover ze er al commentaar op leveren. Het gaat om een democratisch debat, wat is daartegen, niets gezonder dan dat, andere partijen zouden er een voorbeeld aan moeten nemen. En nee, de uitslag is op geen enkele wijze van invloed op de positie van wie dan ook; Hollande heeft de zijne niet verbonden aan zijn `ja' tegen de grondwet en Fabius omgekeerd niet aan het nee waarvoor hij pleit. Het is temidden van alle luchthartigheid bijna vreemd, dat de socialist Pierre Moscovici, oud-minister van Europese Zaken en dus terzake kundig, niettemin van een `nucleaire schok' spreekt voor het geval het `nee' wint.

Als de inzet van dit grote geschut van een fervent voorstander van het `ja' al gerelativeerd moet worden, dan zijn er nog altijd de kleine, sarcastische opmerkingen die boekdelen spreken. Zelfs in zijn verweer tegen de beschuldiging van machtshonger bevestigt Fabius die beschuldiging impliciet: ,,De voorstanders van het ja hebben uiteraard geen enkele ambitie in welke richting dan ook.''

De achterliggende ambitie geldt niet alleen de leiding van de partij, maar ook de presidentsverkiezingen van 2007. Anders dan rechts, dat met president Chirac en Nicolas Sarkozy over één stevige kandidaat te veel beschikt, heeft links geen enkele natuurlijke kandidaat. Fabius is zich dus aan het profileren.

Het neemt niet weg dat hij argumenten heeft, net als trouwens zijn tegenstanders. Het minimumloon, de politiek ten aanzien van grote werken, fiscale harmonisatie, regelgeving voor herziening van de grondwet: allemaal thema's waar de Franse socialisten zich programmatisch aan verbonden hebben en die niet in de grondwet geregeld worden. Het is een illusie te menen, dat men dat later alsnog kan regelen.

Volgens een peiling zullen de voorstanders met zestig procent van de stemmen winnen. Het valt te bezien. Juist op dit moment is er grote onrust op het ontvolkte platteland over de ontmanteling van de publieke diensten. Dat is direct de `schuld' van Europa. Dat dwingt tot privatisering en geprivatiseerde bedrijven kijken naar rendement. Postkantoortjes met 1,6 klanten in de week worden dus opgeheven.