Een kerk vol zwarte lappen en rode kousjes

Het is natuurlijk een uitdaging om iets groots neer te zetten als je een grote ruimte tot je beschikking hebt. Een kerk vul je niet zo snel, al is het maar vanwege de indrukwekkende hoogte. Toch is dat wat kunstenares Corrie van de Vendel (1961) heeft gedaan. Met haar installatie Via Lucis, bestaande uit flinke lappen textiel en blokken hout die bij de ingang de lappen aan de grond houden, vulde ze de Bergkerk in Deventer. De doeken waaieren uit in het middenschip, lopen tussen de zuilen door en voor de kansel langs. Vanaf de entree bezien is het gevaarte vooral groot en zwart, en absorbeert het alle licht in de kerk. Loop je erlangs, dan zie je de zwarte doeken overgaan in grijze doeken die omhoog lopen en uiteindelijk in vier witte banen hoog aan de ramen eindigen, als lichtstralen die door de vensters naar binnen vallen.

Aan het zwarte gedeelte hangen rode kousjes. Kleine motortjes zetten de sokjes beurtelings licht in beweging. Het effect is wat potsierlijk en maakt de massiefzwarte lappen niet lichtvoetiger. Van de Vendel laat in haar installaties wel vaker dit soort tegenstellingen zien, waarbij ze bijvoorbeeld gebruik maakt van zowel nylondraad als textiel en van zwaardere materialen als ijzer.

De gemeente Gorinchem gaf haar in 1999 opdracht om een installatie te maken voor een bezinningsruimte waar stil gestaan kon worden bij de schietpartij bij een disco waarbij twee meisjes om het leven kwamen. Dit werd de installatie Lichttrechter, bestaande uit een flinke bos van duizend transparante draden die vanuit het raam naar binnen leken te stromen, met aan de uiteindes kokertjes waarin het publiek boodschappen op papier kon achterlaten. Net als bij Via Lucis was hier sprake van een installatie waarbij lichte materialen, licht in gewicht of licht van kleur, werden verbonden aan een zwaar object, als letterlijke tegenhanger.

Van de Vendel onderneemt pogingen om lichtheid te verbeelden, schrijft Jan de Bleijser in de catalogus. Maar de pogingen kunnen mislukken, iets wat de kunstenares niet schuwt. Er is ruimte voor contemplatie en twijfel in haar werk. Haar objecten zijn dromerig en associatief, en hebben vaak een symbolische lading die je op vele manieren kunt interpreteren. Het is goed voor te stellen dat haar werk geschikt is als gedenkteken, zoals in Gorinchem.

In Via Lucis echter overheersen vooral de donkere doeken – lichtvoetige rode kousjes mogen niet meer baten. Via Lucis, de weg van licht, is niet zomaar een vrolijk en gemakkelijk pad, zegt Van de Vendel met haar installatie. De zwarte doeken hangen als een reusachtige rog in de kerk. Helemaal aan het eind gloort het licht, maar de weg daarheen belooft vooral een moeilijk avontuur te worden.

Tentoonstelling: Corrie van de Vendel, Spinrag en manestralen. Bergkerk, Bergkerkplein 1, Deventer. T/m 5 dec, di-zo 11-17u. Inl: www.museumdefundatie.nl