UMP zet Sarkozy op de troon

De benoeming van Nicolas Sarkozy tot voorzitter van de rechtse UMP in Frankrijk leek op een troonsbestijging. Het luidt een nieuwe `cohabitation' in voor president Chirac.

Troonsbestijging, kroning, inhuldiging, zalving – bijna precies twee eeuwen na de kroning van Napoleon, grondlegger van het huidige Frankrijk, tot keizer op 2 december 1804, lijkt het land woorden tekort te komen om de parallel door te trekken naar de nieuwe hoop in bange dagen, Nicolas Sarkozy. Gisteren had Sarkozy's `sacre', zalving, plaats, zijn officiële installatie als partijvoorzitter van meerderheidspartij UMP, dank zij een ongekende 85,1 procent van de stemmen. De congreshallen van de Parijse voorstad Le Bourget puilden uit van de aanhangers, veertigduizend zoals de nieuwe keizer van rechts niet naliet te preciseren.

In een grootse, op Amerikaanse leest geschoeide show nam een enthousiaste achterban de sleutels van de macht meedogenloos uit handen van hun toch zo geliefde roerganger, president Jacques Chirac. Om ze te overhandigen aan een politiek dier, dat van zijn ambitie Chirac te verjagen bijna zijn keurmerk maakt. De jacht verloopt voorspoedig. Voor het eerst sinds 1976, toen hij de RPR, voorloper van de UMP, oprichtte, raakt de al sinds decennia in Republikeinse paleizen wonende Chirac zijn greep kwijt op de rechtse beweging. Een fin de règne tekent zich af, zijns ondanks. De president wordt vandaag 72 jaar, maar ambieert naar iedereen aanneemt nog een derde termijn, in 2007, al was het maar omdat het presidentschap hem vrijwaart van justitiële vervolging voor een aantal affaires uit het verleden.

In institutioneel opzicht markeert het feest van gisteren ook een feit zonder weerga in de geschiedenis van de door oud-president Charles de Gaulle in 1958 ingestelde Vijfde Republiek. Door de uitverkiezing van Chiracs tegenstrever Sarkozy ontstaat een ongekende soort cohabitation, samenleving. Had dit toch al relatief nieuwe begrip tot dusverre betrekking op een door de kiezer afgedwongen samenwerking tussen een president en een premier van verschillende politieke kleur, nu gaat het om rivaliteit tussen het staatshoofd en een achterban die diens positie zou moeten legitimeren.

Na de bizar verlopen presidentsverkiezingen van 2002 – waarbij Chirac in de tweede ronde tegenover de extreem-rechtse leider Jean-Marie Le Pen kwam te staan en links zich in arren moede gedwongen zag rechts te stemmen – en een verpletterende nederlaag van rechts bij de regionale verkiezingen vorig jaar, is dit een nieuwe aardverschuiving in het politieke landschap van Frankrijk. Sarkozy zelf is het levende bewijs, dat het Franse electoraat, net als dat in Nederland en elders in West-Europa, naarstig op zoek is naar een uitgang uit een door vertegenwoordigers van traditioneel links en rechts bevolkte impasse.

Sarkozy is zich ervan bewust. Eerder dan door rechts-rabiaat liberalisme, zoals zijn tegenstanders willen doen geloven, kenmerkte zijn inhuldigingstoepraak zich door de in alle toonaarden verwoorde belofte tot verandering. Een `nieuwe horizon', `verandering', hervorming' `vrijheid om te denken, te spreken, de verbeelding te laten werken', `openheid', `de toekomst' – dat waren de sleutelwoorden. ,,Ik ben en blijf een vrij man'', waarschuwde Sarkozy bijna dreigend. Ovationeel applaus was zijn loon. De kiezer, in casu de conservatief geachte rechtse kiezer, vindt verandering kennelijk zo belangrijk, dat zelfs Sarkozy's voorstel tot versoepeling van de laïcité, de even gekoesterde als strikte scheiding tussen kerk en staat, nauwelijks weerstand oproept.

Het is niet zozeer links tegen rechts alswel jong en nieuw – Sarkozy is 49 jaar – tegen oud en ouderwets. Het laatste raakt niet alleen de bewoner van het Elysée. Het verschil bleek ook uit de toespraak van leeftijdgenoot François Fillon, minister van Onderwijs, die als vanouds op links begon te schelden. De `vrije man' Sarkozy is die tegenstelling voorbij en repte er met geen woord over. Hij hield het, naast retorische steunbetuigingen aan de regering, bij steken onder water aan het adres van Chirac. `Clans' en `vriendschappen' zullen niet langer het beleid van de partij bepalen, zo beloofde hij, nog net niet knipogend.

Opvallend in dat opzicht was de afwezigheid van Alain Juppé, oud-voorzitter van de UMP, en de aanwezigheid van Bernadette Chirac – zonder echtgenoot Jacques. Sarkozy las zelf de boodschap voor van de president aan het congres. Dat kreeg daardoor de trekken van een komedie die absurdistisch werd door de presidentiële complimenten (,,dynamisch, actie-gericht, energiek'') aan het feestvarken.

En links? Dat schrijnend een aansprekend figuur als Sarkozy ontbeert? Dat fulmineerde tegen de kosten van het congres van gisteren, naar verluidt ongeveer acht miljoen euro. En tegen de `Amerikaan' Sarkozy, in de hoop dat het traditionele Franse anti-amerikanisme de rest doet. Ook opperde de socialistische leider François Hollande dat `ietsje minder' Sarkozy zou sieren. Op gevaar af dat zijn eigen kiezers, in een Melkert-effect, van de weeromstuit bedenken dat `ietsje meer' Hollande niet zou misstaan.