Leren met de stank van gedroogde poep in je neus

De Europese Unie besluit 17 december of zij met Turkije over toetreding gaat onderhandelen. Hoe ver is Turkije? Eerste etappe op een verkenningsreis.

Het lijkt een cynische grap over de moderniteit van Turkije, maar het is bittere realiteit. In de lagere school van het dorpje Serumkesen, zo'n 40 kilometer van Diyarbakir, doen de kinderen een speciaal project over Atatürk, de vader van de Turkse Republiek. Atatürks grote droom was om van Turkije een modern, Europees land te maken. Maar anno 2004 is de vloer van het schooltje, waar verscheidene klassen in één ruimte samenzitten, nog steeds van kaal beton. De kachel, absolute noodzaak in de winter, wordt aangemaakt met gedroogde mest. De kinderen van Serumkesen horen voor het eerst van Atatürk, de profeet van de Turkse moderniteit, met in hun neus de stank van poep.

,,Ne mutlu Türküm diyene'' (Ik kan niet zeggen hoe gelukkig ik ben dat ik Turk ben) staat ongetwijfeld in de schoolboeken. Of de inwoners van Serumkesen die gevleugelde woorden van Atatürk vaak zullen gebruiken is zeer de vraag. Het leven is hard in het dorp. En mocht Turkije ooit bij de Europese Unie komen, dan zijn het mensen zoals de inwoners van Serumkesen die onmiddellijk hun koffer pakken om te emigreren.

Wie kan hun dat kwalijk nemen? Ten tijde van de strijd tussen het Turkse leger en de PKK van Abdullah Öcalan deden de Koerdische dorpsbewoners geen oog dicht omdat je nooit wist wat de nacht zou brengen. ,,De PKK kwam bij ons om eten en schoenen en zo te vragen'', vertelt Mehmet Mansur Karacadag, ,,maar wij wilden geen problemen met het Turkse leger en dus gaven we niets''. Om zowel de PKK als de Turkse militairen buiten de deur te houden, zetten de dorpsbewoners gewapende wachtposten neer. ,,We zijn hier allemaal familie van elkaar'', vertelt Karacadag. ,,Dat heeft ons gered.''

Maar tot welk punt? De oorlog is voorbij, maar een dokter in het dorp is er nog steeds niet. ,,Het leger heeft ooit eens een helikopter hiernaartoe gestuurd om het leven van een zwangere vrouw te redden'', vertelt Abdurrahman Azlan, die uit het dorp komt en nu in Diyarbakir leeft. Maar ook het leger kan weinig doen als het winter wordt en de sneeuw torenhoog komt te liggen. De elektriciteitsdraden houden het dan even vol tot ze knakken onder de witte last en het dorp ook nog eens zonder stroom komt te zitten. En dan zijn er ook altijd nog de dorpswachters, die door de regering in het Koerdische gebied zijn aangesteld om vanuit hun hokjes in de gaten houden of Koerdische rebellen het dorpje aandoen. ,,Ze zijn zo analfabeet dat ze je identiteitsbewijs op de kop controleren'', zegt Azlan. Serumkesen heeft er geen last van, scheppen de inwoners van het dorp op, maar de dorpswachters maken andere mensen in de streek het leven behoorlijk zuur.

[vervolg TURKIJE: pagina 4]

TURKIJE

'Eerst moet alles anders'

[vervolg van pagina 1]

Gezien al deze problemen is het niet verbazingwekkend dat de Europese Unie een icoon in het dorp is geworden die staat voor geld en geluk. ,,Is er werkloosheid in Nederland?'' vraagt Azlan stomverbaasd. ,,Hoort Nederland dan niet bij de Europese Unie?'' In haar advies over de kandidatuur van Turkije liet de Europese Commissie in oktober al weten dat er in ieder geval grenzen gesteld moeten worden aan het vrije verkeer van personen als Turkije tot Europa toetreedt. Serumkesen zou de gemiddelde Europese functionaris alleen maar in die opvatting sterken.

Omdat er geen banen in het dorp zijn, werken de bewoners al een groot deel van het jaar in steden als Adapazari en Gaziantep in de katoen of in de notenteelt. De band met het dorp, waar ze meestal alleen 's winters verblijven, is dus al aangetast: de stap van het dorp naar Gaziantep was waarschijnlijk groter dan die van Gaziantep naar Europa. Voor twaalf uur werken per dag in de katoen of de noten krijgen de dorpsbewoners zo'n 9 miljoen Turkse lire (5 euro). Zelfs een bestaan in de illegaliteit in Nederland levert per dag meer op. ,,Ik kom naar Nederland en we beginnen samen een handeltje'', zegt Azlan, terwijl hij zich al helemaal verlekkert. ,,Ik haal kaas hiervandaan en jij verkoopt het daar. Samen worden we snel rijk.''

En zo onderstreept een dorp als Serumkesen in welke vicieuze cirkel Turkije als kandidaat-lid van de Europese Unie zit. Veel Turkse politici willen juist dat Turkije lid wordt om zo de economische problemen op te lossen. Maar de bevolking van landen als Duitsland, Nederland en Frankrijk zal pas met zo'n lidmaatschap instemmen als Turkije zijn huis economisch op orde heeft en niet morgen alle inwoners van Serumkesen in Rotterdam te vinden zijn.

Volgens dokter Ömer Faruk Kavak, die bezig is met de bouw van het eerste grote privé-ziekenhuis in de stad Diyarbakir en Serumkesen goed kent, komt het er nu op aan Zuidoost-Turkije op orde te brengen. Pas over 15, 20 jaar is het realistisch, aldus Kavak, voor Turkije om echt eens serieus aan Europa te gaan denken; eerst moeten het onderwijs en vooral de gezondheidszorg beter. ,,De kindersterfte op het platteland is nu nog erg hoog. Daar komt nog bij dat het water slecht is en er veel infecties voorkomen aan maag en darm'', zegt hij. ,,En dan: per 10.000 mensen heb je hier maar 16,5 ziekenhuisbedden.'' Dat moet allemaal anders, zegt de dokter. Pas als de kachel in Serumkesen niet meer op poep loopt, kan wat hem betreft de reis van Turkije naar Europa beginnen.