Mohammeds leven, gezien door zijn ogen

`Muhammad, The Last Prophet' is de eerste film waarin het leven van de profeet wordt verbeeld – in zoete Disney-tekeningen. De profeet zelf is niet te zien. De film draaide één week in de VS, en trok een groot moslimpubliek.

Muhammad: The Last Prophet werd vorige week vertoond in de Verenigde Staten. Het is een van de eerste films over de profeet Muhammad. De film trok veel bezoekers uit de islamitische gemeenschap, maar het is geen The Passion of the Christ voor moslims. Niet alleen omdat hij geanimeerd is door Richard Rich, die jarenlang zoete tekenfilms maakte voor Disney, maar ook omdat Mohammed er niet lijfelijk in voorkomt, aangezien de islam afbeeldingen van de profeet verbiedt. Wel is de film enigszins gewelddadig.

De film laat zien hoe Mohammed (570-633) met zijn volgelingen weerstand biedt aan de ongelovige, vijandige bevolking van Mekka. Niet door overmacht, maar door sluwheid wint hij. Op het einde zijn Mohammed en de zijnen een groot leger te slim af door een gracht te graven rondom zijn stelling, waar de soldaten en hun paarden in vallen.

,,De film is niet echt geschikt om het vredelievende karakter van de islam uit te dragen'', zegt een toeschouwer, die zichzelf een belijdend moslim noemt – hij bidt vijf keer per dag – na afloop. Zijn vriend, ook moslim, vult aan: ,,Het is een film voor kinderen. Om de ontstaansgeschiedenis van de islam recht te doen heb je minstens zes, zeven films nodig.''

Muhammad: The Last Prophet is een unieke film, bedoeld om het imago van de islam op te vijzelen en om, in de woorden van de distributeur, ,,een brug te slaan tussen culturen''. Het plan stamt uit 1998; het geld kwam van Saoedische financiers. Maar na de terreuraanslagen van 11 september 2001 leek de film in de prullenmand te belanden. Oussama Jammal, een Amerikaanse moslim van Libanese afkomst die als kleine filmdistributeur in Chicago werkt, pakte de draad weer op en stelde zich ten doel om de film koste wat kost uit te brengen.

Daarvoor moest de film wel eerst worden goedgekeurd door de hoogste korangeleerden aan de Universiteit van Kairo. Het was niet voldoende dat Amerikaanse imams en islamologen zich over het script hadden gebogen. Uiteindelijk gaven de Egyptische geleerden de film hun zegen, mits de vader van Mohammed zou worden geschrapt, omdat zulke biografische details niet `respectvol' zouden zijn. Animator Rich had geen bezwaar.

De tekenaar omzeilde op een listige manier het verbod op afbeelding van de profeet. Hij laat de toeschouwer zien wat Mohammed ziet, in een zogenaamd point of view-shot. ,,In de christelijke traditie zou dat niet mogen'', zegt John Voll, hoogleraar in de vergelijkende theologie aan Georgetown University, die betrokken was bij de totstandkoming van de film. ,,Je mag je als sterveling niet verplaatsen in de Zoon van God.''

De film duurde 4,5 uur; hij werd teruggebracht tot 90 minuten. Het kostte Jammal veel moeite om Amerikaanse bioscoopketens ervan te overtuigen dat Muhammed genoeg potentie had voor de grote zaal. ,,Ik werd enorm tegengewerkt'', zegt Jammal over de telefoon. Uiteindelijk mocht hij de film toch in 93 theaters in 55 steden in de VS en Canada vertonen, maar alleen doordeweeks, en op afwijkende tijden.

De belangstelling was ,,overweldigend'', aldus Jammal, mede dankzij mond-tot-mondreclame en marketing via moskeeën en internet. ,,Er waren natuurlijk een paar imams die de film afkeurden zonder hem te hebben gezien. In Florida weigerde een moskee om de filmposter op te hangen. Ik kreeg ruzie met iemand in Canada. Maar over het algemeen wilden moslims de film zien, omdat het de eerste keer is dat er een film over Mohammed wordt vertoond.'' Hij schat dat in de eerste vijf dagen honderdduizend mensen kwamen kijken. Amerika telt naar schatting zes miljoen moslims. Jammal wil de film nog eens uitbrengen, en daarna wil hij ermee naar Europa.

Over het negatieve imago van moslims in de VS bestaat, sinds de aanslagen en de oorlog in Irak, geen twijfel. Een enquête van de Council of American Islamic Relations (CAIR), een belangenorganisatie in Washington, wees uit dat een kwart van de Amerikanen denkt dat ,,moslims hun kinderen haatgevoelens bijbrengen'', en dat ,,moslims minder waarde hechten aan het leven dan anderen''.

,,Het is nog altijd vrij schieten op moslims'', zegt Rabiah Ahmed van CAIR. ,,Daarom is het goed dat zo'n film uitkomt, en nog beter als ook niet-moslims hem zouden zien.'' De kans op dat laatste is klein. Muhammad: the Last Prophet is, met een budget van 10 miljoen geen glanzende, vrolijke Hollywoodproductie. Hoewel regisseur Rich naam maakte met The Fox and the Hound (1981) en samen met scenarist Brian Nissen een aantal korte bijbelverhalen verfilmde, kan Muhammad onmogelijk technisch hoogstaand entertainment genoemd worden. De getekende figuren bewegen schokkerig. Een scène met twee arme straatkinderen wordt doodleuk later in de film herhaald. En Hollywood-componist William Kidd gebruikt veel te weinig islamitische muziek. Ook bevat de film precies één beeldgrapje – een web dat heel vlug gesponnen wordt voor de ingang van de grot waarin Mohammad zich verschuilt. Het jonge, New Yorkse moslimpubliek kon er vorige week niet om lachen.

Het verhaal kent nogal wat onlogische wendingen, maar die kunnen de filmmakers misschien niet worden aangerekend. De grootste verrassing komt aan het einde, als de vijandigste inwoners van Mekka zich plotseling tot de islam bekeren – na drie keer te zijn verslagen door Mohammed en de zijnen. ,,Executies zijn nu niet meer nodig'', zegt een bekeerling. ,,Mekka is gered door de puurheid van islam.''

Theoloog Voll toont zich ,,tamelijk enthousiast'' over Muhammad. ,,De wetenschappelijke wereld zal er niet versteld van staan, maar het is wel een belangrijk document.'' Denkt hij het dat er in de toekomst ook een film wordt gemaakt waarin de profeet Mohammed – immers een mens van vlees en bloed – kwetsbaar is, zoals Jezus in The Last Temptation of Christ van Martin Scorsese? ,,Zeer onwaarschijnlijk'', zegt Voll. ,,Tenminste zolang moslims zich moeten ontworstelen aan de negatieve beeldvorming over hen en hun geloof.''