Mannen als onmachtige stumpers in slapstickballet

Het kan geen toeval zijn. De titels van de choreografieën van Paul Lightfoot en Sol León begonnen altijd met een `S'; van Spilt Milk (1990) tot Signing off (2003), het dramatische ballet waarmee ze de groep voor een tijdje verlieten. Nu ze goed en wel terug zijn bij het Nederlands Dans Theater en met Jirí Kylián de artistieke staf vormen, hebben ze met de S-reeks gebroken. Drawn onward markeert hun hernieuwde start en toont meteen ten volle de potentie van dit choreografenduo.

Hun nieuwe werk is gezet op John Adams' Christian Zeal and Activity (1973), een weinig voor de hand liggende opvallende keuze. Want parallel aan dit meditatieve nonet met zijn lang uitgerekte klanken klinkt op tape de stem van een Amerikaanse fundamentalistische predikant die via de media indringend oproept tot geloof.

Op het podium staat een immens grote deur waarlangs de vijf dansers opkomen. Een voor een lopen ze in een extreem traag tempo naar voren waarna ze verstarren in een pose. Soms gaat de deur ongemerkt open – hoewel er niemand doorgaat – soms slaat hij met een enorme `beng!' dicht; als een strenge hellepoort. Na de solo's vormen zich duetten waarbij de dansers in vele plastische poses verstrengeld raken en waarbij Tom Bevoorts sciaroscuro belichting dramatisch werkt. Tot slot houdt een danseres zich staande in een wankele balans, die de onzekerheid van deze dagen lijkt te verbeelden. Drawn onward is een beklemmend en geladen ballet dat - althans in mijn opvatting ervan nu – inhoudelijk refereert aan en commentaar geeft op wat buiten het theater gaande is, en dat beter doet dan welk politiek praatprogramma dan ook.

Het duo kan daarentegen ook oergeestige balletten maken, want dat blijft SH-Boom (1994), dat werd aangevuld met onder meer een solo ofwel een dialoog voor een persoon, John & Marsha geheten. Alleen een virtuoos knettergek-doen zoals danser Miguel Oliveira weet dat geweldig uit te voeren. In dit slapstickballet zijn de mannen geportretteerd als loosers, onmachtige stumpers die in seksloos wit ondergoed rondstappen of poedelnaakt belaagd worden door vier ravenzwart geklede femmes fatales. Jaren veertig muziek omlijst de dans en werkt mooi nostalgisch, een strakke choreografie zorgt er evenwel voor dat SH-Boom niet melig wordt. De stijlvolle uitvoering geeft het ballet tenslotte schwung en allure.

Jorma Elo's Plan to a is veeleer een muziekballet zoals Kylián die vroeger maakte, gezet op een collage uit het oeuvre van de 17de-eeuwse componist Franz von Biber. Elo's ballet voor drie paren en een danser slingert zich in wervelende patronen mooi om diens barokmuziek heen, met razendsnelle, vederlichte, kwikzilveren bewegingen. Maar soms zijn dat er zoveel dat het doet duizelen. De beste delen zijn die waarbij de basso continuo op orgel en het virtuoze tegenspel op viool in de dans worden gereflecteerd. Juist in de donkere delen die meer bezonken van stemming moesten zijn, had Elo zijn dansers en het publiek wel iets meer rust mogen gunnen.

De afsluiting Signing off was wellicht een onsje te zwaar voor op één avond, maar wel mooi vanwege de-cirkel-is-rond symboliek.

Gezelschap: Nederlands Dans Theater I. Premières: Plan to a (Jorma Elo); drawn onward (Paul Lightfoot en Sol León). SH-Boom (herziene versie, Lightfoot/León). Gezien: 24/11, Lucent Danstheater, Den Haag. Aldaar: 27, 29 en 30/11. Tournee t/m 14/12. Inl. 070 8800 100 of www.ndt.nl