Het magnetisch kompas van de duif zit verstopt in zijn neus

Het cruciale onderdeel van het legendarische navigatievermogen van de duif blijkt zijn magnetisch gevoelige orgaan en waarschijnlijk niet zijn reukorgaan. Jarenlange experimenten met vrijvliegende duiven met magneten op hun kop of met dichtgestopte neusgaten hadden tot nu toe geen uitsluitsel gebracht. Nieuw-Zeelandse onderzoekers hebben nu in laboratoriumexperimenten met vier postduiven het pleit beslecht (Nature, 25 nov).

In een klassiek conditioneringsexperiment trainden de onderzoekers duiven om in een houten hok aan de hand van een lichtsignaal te kiezen voor een voederbakje links of rechts achter een gordijntje. De onderzoekers combineerden het lichtsignaal tijdens de trainingsfase met een veranderd magnetisch veld, zodat de vogels de twee stimuli gingen associëren. Vervolgens kregen de vogels in de testfase alleen de magnetische stimulus aangeboden. Het ging hier om een lokale `golfvormige' verandering van het (aard-)magnetische veld die de onderzoekers naar believen aan en uit konden zetten. Als het veld aan was moesten de duiven voor het ene bakje kiezen, als het uit was voor het andere. Goede keuzes van de duiven werden beloond met een portie voer, verkeerde keuzes werden afgestraft met een aantal strafminuten. De duiven bleken goed in staat waar te nemen of de magneetspoel actief was of niet. Dat was tot nu toe omstreden.

Vervolgens gingen de onderzoekers de neuzen van de duiven manipuleren om te zien wat het effect daarvan was. Het bleek dat het uitschakelen van de reuk door lokale verdoving, door toediening van zinksulfaat aan het neusslijm of door het doorsnijden van de reukzenuw steeds nadelige gevolgen had voor het magnetisch waarnemingsvermogen van de vogels. Dit verklaart waarom zo vaak in experimenten werd gevonden dat het reukvermogen cruciaal zou zijn. Het dichtstoppen van de neusgaten kan het functioneren van magnetoreceptoren die in het neusslijmvlies liggen belemmeren. Nu moeten alleen de magnetische receptoren in de neus nog duidelijk worden aangetoond.