Grote grazers als grote zaaiers in natuurgebieden

Grote grazers spelen een belangrijke rol in de verspreiding van plantenzaden in natuurgebieden. Dat concludeert bioloog Maarten Mouissie, die op 19 november in Groningen promoveerde. Mouissie ploos hun mest uit en trof daarin grote hoeveelheden kiemkrachtig zaad van tal van plantensoorten. De meeste plantensoorten werden aangetroffen in de mest van Schotse Hooglanders (51 soorten), gevolgd door Exmoor Ponys (35), Drentse heideschapen (31), wilde Veluwse damherten (10), edelherten (9) en reeën (2).

Uit modelsimulaties blijkt dat zaden zich via het maagdarmkanaal van grote herbivoren aanmerkelijk verder kunnen verspreiden dan via de wind. Verspreid door de wind komen ze meestal niet verder dan 10 tot 100 meter, maar als een grote planteneter ze opeet en weer uitscheidt belandt ruim een procent van de zaden zelfs meer dan een kilometer bij de moederplant vandaan.

Via de vacht van dieren worden veel minder zaden verspreid dan via de mest. Dat wordt bevestigd door proeven met de Furmobile, een fiets met aan de zijkanten een pvc-buis met een schapenvacht of koeienvacht bekleed. De promovendus trok er met een constant vaartje van drie kilometer per uur kriskras mee door de Dellebuursterheide bij Ooststellingwerf. Bij de koeienvacht lieten vooral gladde zaden al na een paar meter weer los. Borstelige zaden en zaden met haakjes werden soms wel een kilometer meegesleept. Schapen voeren veel zaden, ongeacht hun vorm, wel drie kilometer mee in hun vacht. Kleine knaagdieren, zoals bosmuizen, verspreiden de zaden hooguit 12 meter.

Grote herbivoren, constateert Mouissie, kunnen voor tal van plantensoorten een belangrijke brug vormen tussen `bronpopulaties' van plantensoorten en natuurontwikkelingsterreinen. Helaas grazen de dieren vooral graag op goed bemeste, voedselrijke plekken. Daardoor transporteren ze meer zaden van voedselrijke naar voedselarme plaatsen dan omgekeerd. Anders gezegd: ze slepen de brandnetelzaden het hele natuurgebied door. En dat terwijl natuurbeheerders juist met name de soortenrijke schrale vegetaties willen herstellen.