Geslepen messen

Lezers klagen over de belasting die ze betalen. Het netto bedrag dat je overhoudt en niet opmaakt, valt in box 3 en is daar belast met de 1,2 procent heffing, voor bedragen boven de algemene en speciale vrijstellingen. Tel daar de koopkrachtvermindering (inflatie) nog bij en je wordt van alle kanten geplukt, tenzij je geld wat opbrengt. Is dat per jaar 4 procent rente of wat dan ook, dan valt dat percentage ongeveer weg tegen de som van de box 3-heffing en de geschatte inflatie. Maar de gifbeker is nog niet leeg.

Ben je zo aardig om wat geld te schenken, dan betaalt de ontvanger daar mogelijk minimaal 41 procent schenkingsrecht over, tenzij hij of zij een naaste is en de bedragen beperkt zijn. Ruim gerekend (52 procent inkomstenbelasting) blijft er van 1 euro inkomen circa 28 cent over na de schenking aan iemand die voor het schenkingsrecht in de dure groep 3 valt. Schenker en ontvanger betalen samen 72 (pro)cent belasting. De klachten zijn terecht.

Haalt de overheid in dit voorbeeld het onderste uit de kan, op andere punten is men royaal – wat weer tot ongewilde en ongewenste verschuivingen van vermogen kan leiden. Neem twee mensen die trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan, wat bijna gelijk is aan trouwen. De een bezit een miljoen euro (ongeacht waarin dat vermogen zit), de ander geen cent. Ze trouwen volgens de wet in gemeenschap van goederen, omdat ze bij de notaris geen huwelijkse voorwaarden laten maken.

Na het jawoord bezit de een nog maar een half miljoen euro en de ander is een half miljoen rijker. Geruisloos deelden zij hun bezittingen en schulden, zonder een cent schenkingsrecht te betalen. Na enige tijd scheiden die twee en blijven hun vermogens intact, ongeveer. Dit zijn de grote lijnen van een operatie waar je kanttekeningen bij kan plaatsen, maar het gaat hier niet om die details.

Scheidt het paar niet, maar overlijdt de oorspronkelijke miljonair zonder testament, dan erft de langstlevende partner zijn half miljoen. Daarbij geldt een vrijstelling van circa 500.000 euro in 2004. Zo verschuift er een miljoen euro belastingvrij van de ene naar de andere partner.

Huwt de rijke partner (man of vrouw) voor de tweede keer en zijn er kinderen uit zijn eerste huwelijk, dan zijn de rapen vaak gaar, blijkt uit lezersreacties. Bijna altijd wordt de langstlevende (materieel) beschermd door het erven van alle zaken, onder de verplichting de schulden te voldoen. Is de waarde daarvan hoger dan het erfdeel, dan hebben kinderen een vordering op de langstlevende. Deze is pas opeisbaar na zijn of haar overlijden. Deze ouder heeft een even grote schuld aan de kinderen. Die vordering draagt rente, die ook pas na het overlijden opeisbaar is. Is er geen testament, dan geldt deze regeling ook.

De vorderingen en schulden zijn belastbaar en aftrekbaar in box 3, maar voor onderbedelingsvorderingen (van de kinderen) en overbedelingsschulden (van de langstlevende) geldt een uitzondering. Ze hoeven en mogen niet worden aangegeven in box 3. De langstlevende draagt dus de totale (box 3) belastingdruk over de nalatenschap. Dat is ook logisch, omdat hij of zij over de hele nalatenschap beschikt, ervan profiteert en de kinderen maar af moeten wachten of ze ooit wat ontvangen. Tweede huwelijk en kinderen uit een eerder huwelijk: lastig, tenzij er niets te erven valt. Een voorbeeld. Overleden vader in de zeventig, stiefmoeder in de dertig en zijn kinderen in de vijftig. Die hebben weliswaar een vordering op `dat mens', maar ontvangen ze ooit wat? Ze leven met geslepen messen.

Dit is geen overdreven schets. Door de welvaart in Nederland, het grote aantal scheidingen en het feit dat mannen eerder overlijden dan vrouwen, stikt het in ons land van de rijke weduwen en verdrietige gescheiden mannen en vrouwen. Die vinden elkaar als vanzelfsprekend, in hun verdriet.

Een huwelijk of partnerschap uit (voorbijgaande) liefde is zo gesloten, want niemand houdt je tegen. Bijna niemand staat stil bij de financiële gevolgen voor de kinderen en de mogelijke familieruzies. Vandaar: kinderen, houd pa/ma in toom. De zaken gaan voor het meisje.