Gent jaloers op Rotterdam

Rotterdam wil gescheiden wachtlijsten in het basisonderwijs om etnische segregatie tegen te gaan. Gent kijkt jaloers toe. Lukt in Nederland wat in Vlaanderen mislukte?

We waren onze tijd ver vooruit, zegt de Gentse onderwijsschepen (wethouder) Rudy Coddens van de sociaal-democratische SP.A. Te ver, misschien wel. De gemeente had ooit een plan dat in één klap een einde moest maken aan de oprukkende segregatie op basisscholen.

Met enige jaloezie zag Coddens hoe het idee aan het begin van deze week over de grens opdook, in Rotterdam. Wethouder Leonard Geluk (CDA) presenteerde maandag een nota waarin hij voorstelde om gescheiden wachtlijsten in te voeren, één voor autochtone en één voor allochtone leerlingen. Door met twee lijsten te werken, zei Geluk, kan een schoolbestuur de samenstelling van de klassen beïnvloeden. En op die manier moeten zwarte scholen witter worden, en witte scholen zwarter.

De Tweede Kamer én minister Verdonk (Integratie, VVD) reageerden meteen positief op het plan. Alleen minister Van der Hoeven (Onderwijs, CDA) reageerde met grote reserve, omdat de gemeente volgens haar onderscheid maakt op basis van de afkomst van scholieren. En dat is volgens de Wet gelijke behandeling verboden. De Tweede Kamer is het niet met haar eens. Het idee van twee wachtlijsten zoekt de randen van de wet op, maar de nood is zo hoog gestegen dat er wel onorthodoxe maatregelen genomen móéten worden.

Waren de reacties in Vlaanderen destijds maar zo juichend, zegt Coddens. In 2002 voerde Coddens' voorganger en partijgenoot Van den Bossche de wachtlijsten in het Gentse onderwijs in. ,,Er moest iets gebeuren'', zegt de schepen. Het aantal zwarte basisscholen in Gent steeg naar zeven. Volgens cijfers van de Universiteit Gent zijn de afgelopen paar jaar 21 van de 132 basisscholen duidelijk `zwarter' en elf `witter' geworden. Coddens: ,,We kregen steeds meer klachten dat scholen met veel Vlaamse kinderen met allerlei middeltjes allochtone kinderen weerden.''

Bovendien meldden, net als in Nederland, allochtone ouders hun kind pas in september aan op school. De Vlaamse ouders hadden al maanden van tevoren een school uitgekozen, waardoor de populaire scholen allang vol zaten.

Dat alles moest veranderen, vond de gemeente. Voortaan zouden scholen, zodra ze vol dreigden te raken, de kinderen op een wachtlijst zetten. Dankzij die lijst konden scholen hun leerlingenbestand aanvullen met groepen die achtergesteld dreigden te worden: kinderen uit de buurt of allochtone, meestal Turkse leerlingen.

Een goed plan, denkt hoogleraar onderwijskunde Jean-Pierre Verhaeghe, verbonden aan de universiteit in dezelfde stad. ,,Eindelijk had de gemeente een instrument in handen om iets te doen aan de witte scholen in de allochtone buurten. Die scholen voerden steeds meer een beleid van verborgen selectie, zoals verplichte dure schoolreisjes.''

Toch wilde de Vlaamse overheid er niet aan. Toenmalig minister Vanderpoorten verbood de gescheiden wachtlijsten vorig jaar. ,,Met gescheiden lijsten zet je de poort open naar echte scheiding tussen autochtoon en allochtoon'', zegt een woordvoerder van de huidige minister van Onderwijs, Vandenbroucke.

De Vlaamse overheid voerde in 2002 een eigen, op het eerste gezicht volkomen tegengestelde maatregel in: scholen mogen juist helemáál geen wachtlijst meer hebben.

Op die manier, redeneert de overheid, hebben allochtone en autochtone ouders evenveel kans om hun kind op een populaire school te krijgen.

Pas op de eerste maandag na de kerstvakantie mogen ouders sindsdien hun kind op school aanmelden, en geen dag eerder. Scholen kregen bovendien het recht allochtone kinderen op een andere school te plaatsen, zodra zij meer dan 10 procent boven het gemiddelde aantal allochtonen zitten.

Maar is dat de oplossing? Directeur Roland van Parijs van de Gentse basisschool Het Trappenhuis, een populaire Freinetschool, herinnert zich nog hoe op een maandag in januari de ouders in rijen opgesteld voor de deur stonden. ,,Het was zo vreemd'', zegt hij. ,,Sommige ouders stonden er al vanaf vijf uur 's ochtends. Toen we om zeven uur de deuren openden, moesten we met volgnummertjes werken.''

Maar hoe druk het ook was, de Turkse ouders kwamen nog steeds niet opdagen. Van Parijs: ,,Het liep verkeerd. We bereikten het tegenovergestelde effect dan was bedoeld. Het percentage allochtonen op onze school daalde alleen maar.'' Hoogleraar Verhaeghe is niet verbaasd. ,,Je moet dan wel allochtonen zien te bereiken, daar is geen rekening mee gehouden.''

Scholen mogen kinderen naar andere scholen doorverwijzen als te veel leerlingen slecht Nederlands spreken, maar ook daar komt nog niet veel van terecht, zegt de hoogleraar. ,,Zwarte scholen doen dat niet graag, want dan kun je de school wel sluiten.''

Gescheiden wachtlijsten had veel beter kunnen werken, denkt schepen Coddens. Hij is opnieuw aan het lobbyen om het Vlaamse Gelijke kansendecreet, dat volgens hem nog veel gebreken vertoont, aan te passen. ,,Er is nu geen enkel dwangmiddel om Vlaamse kinderen op zwarte scholen te krijgen. Dat ligt politiek op dit moment te gevoelig in Vlaanderen, door de invloed van het Vlaams Belang op de andere partijen is zoiets niet verkoopbaar.''