Computer onderscheidt echte schilderijen van vervalsingen

Zonder enige kunsthistorische kennis kan ook een computer tegenwoordig een meesterwerk onderscheiden van een vervalsing. Computerwetenschappers van Dartmouth College in Hanover, New Hampshire ontwikkelden een programma dat een digitale weergave van een schilderij of tekening statistisch kan analyseren. Het herkent de kunstenaar aan de hand van voor het oog onzichtbare kenmerken als de vorm of de richting van penseelstreken. Die zijn typerend voor iemands stijl en kunnen nauwelijks geïmiteerd worden. Het programma wist feilloos acht echte tekeningen van Pieter Breughel de Oudere te onderscheiden van vijf imitaties van tijdgenoten en navolgers (Proceedings of the National Academy of Sciences, 22 nov).

Het bepalen van de authenticiteit van kunstwerken gebeurt al lang niet meer uitsluitend op basis van de inschatting van deskundigen. Veelal worden geavanceerde natuurwetenschappelijke technieken te hulp geroepen om pigmenten te identificeren, een ondertekening zichtbaar te maken of gebruikte materialen te dateren. De techniek die Hany Farid en collega's ontwikkelden is gebaseerd op het feit dat vervalsers en navolgers weliswaar de uiterlijke kenmerken en de stijl van een kunstenaar kunnen nabootsen, maar nooit het penseel of de pen op precies dezelfde manier hanteren. Penseel- en penstreken zijn daarom net zo kenmerkend als iemands handschrift.

De onderzoekers maakten gebruik van een betrekkelijk nieuwe wiskundige techniek (wavelets) om gescande afbeeldingen van de tekeningen op te breken in verticale, horizontale en diagonale lijnen. Uit het aantal en de verdeling van die lijnen berekenden ze voor elke afbeelding een reeks kenmerkende getallen. Wanneer twee tekeningen overeenkomstige stijlkenmerken vertonen, zouden deze getallen dicht bij elkaar moeten liggen. Van de verzameling van dertien bleken de door experts als echte Breughels geïdentificeerde tekeningen inderdaad overeen te komen, terwijl vervalsingen duidelijk verschilden. Op soortgelijke wijze kwam uit dat drie van de zes gezichten in een schilderij van Perugino (die leerlingen aan zijn schilderijen liet meewerken) waarschijnlijk van dezelfde hand waren.