Vlekkeloos martelen

The Big Combo doet zijn naam eer aan. In deze klassieke film noir wordt veel, heel veel gecombineerd. De film draait niet alleen om de obsessieve jacht van politieman Leonard Diamond (Cornel Wilde) op gangsterbaas Mr. Brown (Richard Conte), maar ook om de eeuwige strijd tussen de seksen, en die tussen de generaties. Die confrontaties voltrekken zich net zo genadeloos tussen mannen en vrouwen onderling en binnen het politiekorps en de maffia. Alle conflicten komen bij elkaar in een tot de kale essentie teruggebracht, naargeestig wereldbeeld: dat het leven niet meer is dan de (amorele) strijd om het bestaan, aan welke kant van de wet je ook staat. Veel zwarter kan film noir niet worden.

Daarmee is The Big Combo – met `the combo' of `the combination' werd de maffia aan de Amerikaanse oostkust aangeduid – nog niet uitgeput. De film is ook nog eens doortrokken met onbehagen over het conformisme en de bureaucratisering van de maatschappij in de jaren vijftig. Mr. Brown (die `professionele' naam is veelzeggend) is een man van zijn tijd, die zijn misdaadbedrijf zo rationeel en onpersoonlijk mogelijk leidt. ,,Weet je wat het probleem met jou is, je hebt je nooit verdiept in techniek'', sneert hij tegen een oudere gangster. Vervolgens demonstreert hij in een scène die je niet snel vergeet een vlekkeloos staaltje martelvaardigheden, met een gehoorapparaat en een radio als hulpstukken. Zijn tegenstrever Diamond is de authentieke, individualistische geest van de Verenigde Staten nog niet helemaal kwijt, maar ook hij kampt met de politiebureaucratie. Uiteindelijk is hij net zo als Mr. Brown in de ban van de technische hulpmiddelen, zoals een leugendetectortest en fotomanipulatie.

Ondanks al die modernismen slaagt geen van beiden erin de strijd om het bestaan te verzachten. The Big Combo was ooit berucht, tot in hoorzittingen in de Amerikaanse senaat aan toe, wegens de gewelddadigheid van de film en de (homo)seksuele toespelingen. Haat onderscheidt de man aan de top van de nummer twee, legt Mr. Brown uit. ,,Haat is het woord. Haat de man die je probeert te verslaan, en doodt hem. Dan tuimelen de meisjes er vanzelf achteraan.''

The Big Combo (Joseph Lewis, 1955, VS), BBC2, 1.35-3.00u.