Roemenië `hopeloze uitdaging'

Roemenië kiest zondag een nieuw parlement en een nieuwe president. Economisch is er volop dynamiek, maar in de dwarse stad Timisoara groeit onder jongeren het ongenoegen over het morele verval.

Ariergarda, ofwel: de Achterhoede. Onder die noemer heeft een aantal Roemeense academici en kunstenaars de krachten gebundeld. ,,Wij nemen het voortouw in het organiseren van de woede en de kritiek'', zegt woordvoerster Daniela Ra¸tiu. ,,En dat is hoog nodig in Roemenië: onrust genoeg, vooral onder jongeren die hun buik vol hebben van de oude politieke klasse.''

In een boekhandel in Timisoara in West-Roemenië laat schrijfster Ra¸tiu, een onrustige en charmante vrouw van in de dertig, de debatruimte in aanbouw zien. Timmerlui leggen er de laatste hand aan de bar. ,,Hier willen we tijdens speciale avonden de confrontatie aangaan met machthebbers.''

`De eerste vrije stad' is nog steeds de geuzennaam van Timisoara waar in december 1989 de revolutie begon die uitmondde in de omverwerping van Ceausescu's communistische dictatuur.

Vijftien jaar later maakt Roemenië, dat in 2007 hoopt toe te treden tot de Europese Unie, zich op voor de parlements- en presidentsverkiezingen van zondag. Maar van die revolutionare geest van toen is niet veel meer over, zegt Ra¸tiu. ,,Kapot gemaakt, in de afgelopen vier verstikkende jaren onder de postcommunistische regering. Met Ariergarda hopen we de revolutionaire spirit weer nieuw leven in te blazen.''

Het is dankzij haar echtgenoot, een succesvol zakenman, dat Ra¸tiu zich het onbezoldigde werk kan veroorloven. ,,Jongeren hebben de tijd niet meer om idealen te verwezenlijken. Ze zijn te druk met overleven. Economisch valt er veel te halen in het Roemenië van nu, zeker voor diegenen die bereid zijn lange uren te maken voor weinig geld in westerse bedrijven die zich hier vestigen.''

Het is nog vroeg in de ochtend, maar het verkeer in het centrum staat al helemaal vast. Zoals alle grote steden in Roemenië kampt Timisoara met de explosieve groei van het autobezit. Wie 300 euro verdient kan sinds kort al een leasecontract afsluiten.

De verlichting knippert aan in etalages van dure modezaken en overal wordt gewerkt aan de restauratie van panden die herinneren aan de rijke, multi-etnische geschiedenis van de hoofdstad van grensstreek Banaat. Hongaren, Serven en Duitsers hebben er nog steeds hun eigen lycea. De synagoge nabij het Vrijheidsplein krijgt een opknapbeurt. In sommige koffiehuizen is Italiaans de voertaal, sinds Italianen rondom Timisoara op grote schaal vruchtbare landbouwgrond op de kop tikken.

Op de Aurora-markt heerst schaamteloos het grijs-zwarte circuit: in een kraampje bungelt een strak gestreken en fonkelnieuw kostuum van de Amsterdamse Stadstoezicht. En nieuw is de komst van de Arabieren die een bloeiende handel drijven op de `Gazastrook', zoals hun gebied wordt genoemd.

Timisoara is altijd een buitenbeentje geweest. De kleine christen-democratische partij PNTCD is er de baas en de burgemeester, Gheorghe Ciuhandu, is officieel presidentskandidaat. Dat hij weinig kans maakt weten ze in Timisoara ook, dus is Traian Basescu, presidentskandidaat namens de oppostiecoalitie van liberalen en democraten (PNL-PD), er eveneens populair. Want: alles beter dan de postcommunistische regeringspartij PSD.

Sˇa trˇai¸ti bine! (Dat het u goed mag gaan), is de leus op de campagneposters van Basescu waarmee het Complexul Studen¸tesc is volgeplakt. Maar economiestudente Andreea Firastraeru heeft er weinig vertrouwen in. Ze vreest dat regeringpartij PSD van presidentskandidaat Adrian Nastase opnieuw zal winnen. ,,Tenzij de Roemenen zondag hun verstand gebruiken'', zegt Firastraeru (23) die naast haar studie werkt voor de Academia de Advocacy, een jong bureau dat kleine ondernemers adviseert.

Firastraeru: ,,Het wordt het midden- en kleinbedrijf via een complex belastingstelsel lastig gemaakt, terwijl grote voormalige staatsbedrijven door de regering worden bevoordeeld. Wij trainen ondernemers om voor hun belangen op te komen.'' Tijdens de training valt haar het cynisme onder de ondernemers op. ,,Ze tonen niet zozeer interesse in hoe ze corruptie kunnen omzeilen, maar eerder in hoe ze bínnen dat corrupte systeem zich kunnen handhaven. Ze hebben kennelijk de moed opgegeven. Datzelfde zie ik onder studenten: bijna al mijn huisgenoten hebben wel eens een examen gekocht. Ik ken zelf maar één docent die zich níet laat omkopen.''

Een bezorgde, betrokken middenklasse, dat is waar Roemenië op wacht, zegt Firastraeru's baas Dorian Branea (33), oprichter van Academia de Advocacy. Hij studeerde in Amerika en kon er zijn loopbaan voortzetten. ,,Maar ik wilde per se terug'', zegt Branea. ,,Het leven in Roemenië is een uitdaging en hopeloos tegelijk. Dat is een spannende paradox die op mij een enorme aantrekkingskracht uitoefent.''

Koortsachtig wordt in hartje Timisoara daags voor de verkiezingen nog gefolderd door campagnemedewerkers van Basescu. Maar Timisoara's vice-burgemeester Adrian Orza is met zijn hoofd al bij Roemenië's toetreding tot de Europese Unie. In een hip café pal tegenover een filiaal van de ING Bank zet Orza (35) zich aan een tafel. Z'n twee mobieltjes rinkelen onafgebroken. Met zijn jonge, brutale uitstraling belichaamt hij de hoop op de toekomst van een nieuwe generatie politici.

Hoe Roemenië er volgens hem voor staat? Orza: ,,Brussel noemt ons nu een `functionerende markteconomie'. Een symphatiek, maar politiek besluit dat niet op waarheid berust. Roemenië wordt daarmee behandeld als een naakte drenkeling. Die kun je moeilijk afpoeieren met de woorden: sorry, ik kan je niet helpen, want als ik je omhoog trek ziet iedereen dat je naakt bent.''