Oorlogstrom klinkt weer in Congo

Twee keer eerder viel Rwanda Congo binnen `uit zelfverdediging'. Een herhaling dreigt. Het wantrouwen in de regio blijft groot.

De vredesduiven waren nauwelijks opgestegen op de conferentie over het Grote Merengebied vorige week of het geroffel op de oorlogstrommels was al weer te horen. Op de conferentie in Tanzania ondertekenden alle elf staten uit het Grote Merengebied een vredesverklaring. Drie dagen later week dreigde Rwanda het oosten van Congo binnen te vallen. Wanneer Rwanda zijn dreigement uitvoert, kan het militair zegevieren maar op diplomatiek terrein zal het verliezen.

,,Verbazingwekkende uitspraken'', noemt een diplomaat de dreigende taal in de Rwandese hoofdstad Kigali. Een andere waarnemer in de regio gelooft dat ,,het aanzien van Rwanda veel schade gaat oplopen wanneer het nu in Congo intervenieert''. Onder auspiciën van Amerika sloten de ministers van Buitenlandse Zaken van Congo, Oeganda en Rwanda vorige maand een overeenkomst om de regionale veiligheid te garanderen en niet meer elkaars rebellengroepen te steunen. Op de door de Verenigde Naties georganiseerde grote vredesconferentie in Tanzania beloofden Westerse donorlanden hulp als er vrede komt.

De mooie woorden ten spijt aan het diplomatieke front kunnen niet verhullen dat diep onderlinge wantrouwen de ontwikkelingen in de regio bepaalt, vooral tussen Rwanda en Congo. De Rwandese leiders hebben geen enkel vertrouwen in de Congolese leider Joseph Kabila. Over de Congolese president Joseph Kabila zei een hoge Rwandees eerder dit jaar: ,,Hij kan nog geen tien kippen bij elkaar houden, laat staat zijn land.''' De Congolese regering op haar beurt is er van overtuigd dat Rwanda aast op Congo's grondstoffen in het oosten. Congo beschuldigt Rwanda ervan dissidenten in het oosten te steunen. Volgens Rwanda doet Congo er niets aan om de Interahamwe te ontwapenen. De Interahamwe is de verzamelnaam voor de moordenaars van de Rwandese genocide in 1994 die naar Congo vluchten.

Twee keer viel Rwanda sinds 1996 Congo binnen met als officieel doel om de Interahamwe te bestrijden. Nadat vorig jaar enkele hoge commandanten zich hadden overgegeven en naar Rwanda waren teruggekeerd, verklaarden Rwandese leiders het gevaar te hebben geneutraliseerd. Volgens de Rwandese legerleider James Kabarebe, waren er nog maar 13.000 Interahamwe-strijders over en die vormden geen gevaar meer. ,,Het Rwandese leger zal Congo daarom nooit meer binnentrekken'', zei Kabarebe ruim een half jaar geleden tijdens een gesprek met deze krant.

Het ingewikkelde beeld van strijdgroepen in Oost-Congo is de afgelopen maanden gewijzigd. Na een opstand in juni van door Rwanda gesteunde dissidente commandanten in het Congolese leger, ging de Congolese regering in het offensief. Ze zond duizenden soldaten naar de oostelijke provincie Zuid-Kivu en slaagde er in haar autoriteit te vestigen. Volgende doel is Noord-Kivu, een provincie waar de pro-Rwandese gouverneur Eugène Serufuli de scepter zwaait. Het als vijandig beschouwde Congolese leger nadert naar de smaak van Rwanda zo wel erg dicht de grens.

De Interahamwe is ruim tien jaar na de genocide nog steeds actief. Niemand is erin geslaagd hen te ontwapenen, niet de Rwandese troepen tijdens hun eerdere bezettingen van Oost-Congo, niet de vredesmacht van de Verenigde Naties, niet het Congolese leger. In Afrika's grootste regenwoud kunnen de Interahamwe strijders gemakkelijk onderduiken. Onder druk van de militaire operaties door het Congolese leger verhuisden ze de afgelopen weken van Noord- naar Zuid- Kivu. Sommige van hen willen naar Rwanda terugkeren maar hun commandanten zouden hen tegenhouden. Programma's voor vrijwillige ontwapening door de VN leverden weinig resultaat op. ,,Er zal nooit op vrijwillige basis ontwapening plaatshebben'', waarschuwde de Zuid-Afrikaanse minister van Buitenlandse Zaken Aziz Pahad deze week. ,,Als je niet met de milities afrekent, zal er altijd een instabiele situatie blijven bestaan.''

De leden van Veiligheidsraad brachten deze week een bezoek aan de regio en zeiden tegen de Rwandese president Paul Kagame dat ,,de internationale gemeenschap niet zou overgaan tot geforceerde ontwapening van de Interahamwe''. Die uitspraak moet Kagame in het verkeerde keelgat zijn geschoten. ,,Wie zal dit probleem nu oplossen'', vroeg de Rwandese president Paul Kagame zich deze week retorisch af. ,,Als de internationale gemeenschap het niet doet, dat kunnen alleen wij het doen.'' Zo worden de VN en diplomaten onder druk gezet. In de wetenschap dat Rwanda bij vorige dreigementen ook de daad bij het woord voegde.

Volgens Kagame groeperen de milities van de Interahamwe zich in Oost-Congo voor een grote aanval op Rwanda. Er waren de afgelopen maanden inderdaad enkele aanvallen van de Interahamwe op Rwanda. In Noord-Burundi werden infiltranten gearresteerd die vanuit Congo onderweg waren naar Rwanda. De VN zeggen geen bewijzen te hebben over troepenconcentraties van Interahamwe in Oost-Congo.