Gaan belastingadviseurs en fiscus samenwerken?

Het kabinet schrikt van een opkomend wij-zijdenken. Ook staatssecretaris Joop Wijn van Financiën (CDA) is daar beducht voor, en dan vooral in de fiscale sfeer. Hij wil de natuurlijke tegenstelling belastingbetaler-fiscus vervangen door enerzijds een cluster waarin fiscus en goedwillende belastingadviseurs samenwerken en anderzijds de rest van belastingbetalend Nederland. Dat moet gebeuren in een nieuw project dat gekenschetst kan worden als: eerlijke belastingheffing zonder wederzijdse fratsen. Daartoe heeft hij een gedragscode opgesteld waar zowel de belastingadviseurs als de Belastingdienst zich achter stellen. Vervolgens kunnen beide partijen ,,elkaar aanspreken op correcte naleving van de gedragscode''.

Het eerste concept van de code bestaat uit tien beloften van de belastingadviseurs waar tien beloften van de Belastingdienst tegenover staan. Het gaat daarbij om normen en waarden. Zo beloven de adviseurs ,,vriendelijke, correcte en heldere omgangsvormen te hanteren''. Aan de andere kant zeggen de ambtenaren toe zich tegenover de adviseurs ,,dienstverlenend en communicatief op te stellen'' en ook van hun kant ,,in het reguliere contact vriendelijke, correcte en heldere omgangsvormen te hanteren''. Zo telt de conceptcode nog negen punten.

Wijn presenteerde zijn plan voor het eerst vorige week bij de jubilerende Nederlandse Orde van Belastingadviseurs. ,,Wij hebben elkaar nodig'', aldus Wijn. Op verzoek van het enthousiaste Kamerlid Van As (LPF) lichtte de staatssecretaris zijn plannen twee dagen later in de Tweede Kamer toe. Wijn gaat met de organisaties van belastingadviseurs praten over thema's als: ,,Hoe ga je om met altijd het onderste uit de kan willen ofwel fiscale grensverkenning? Hoe ga je om met het geven van informatie waarom is gevraagd? Doe je dat voluit of probeer je toch wat dingetjes toe te dekken zonder dat je liegt? Op het moment dat je daar goede afspraken met elkaar over hebt gemaakt en je precies van elkaar weet waaraan je je moet houden, wordt het gemakkelijker.'' Aldus Joop Wijn in de Tweede Kamer.

Hij is niet de eerste CDA-bewindsman wie de fiscale normen aan het hart gaan. In 1991 stuurde de toenmalige staatssecretaris Marius van Amelsvoort een `Statuut voor de belastingbetaler' naar de Kamer. De inspiratie daarvoor kwam uit Canada en het Verenigd Koninkrijk waar de rechten van belastingbetalers al langer in een charter waren vastgelegd. Tien jaar geleden concentreerden de christen-democratische normen zich meer op rechtsbescherming dan op samenwerking. Het belastingstatuut stelde onder meer: ,,De belastingplichtige wordt geacht te goeder trouw te zijn totdat het tegendeel blijkt'', en ook ,,De belastingplichtige heeft het recht om, binnen de door het recht gestelde grenzen, er naar te streven de door hem te betalen belasting te matigen''. Fiscale grensverkenning gold nog als recht en niet als iets ontoelaatbaars. Het statuut degradeerde enkele jaren later tot de status van een folder. Die staat op de website van de Belastingdienst (www.belastingdienst.nl).

Als tegengif tegen fiscale grensverkenning wil staatssecretaris Wijn dat de belastingadviseurs beloven ,,in hun advieswerk de in wet- en regelgeving aangegeven grenzen van de fiscale toelaatbaarheid in acht te nemen''. De Belastingdienst zal zijnerzijds die grenzen duidelijk aangeven, waarbij ook oneigenlijk gebruik van belastingregels als ontoelaatbaar kan gelden. Dat is vreemd omdat zulk oneigenlijk gebruik binnen de grenzen van de wet blijft. Denk bijvoorbeeld aan particulieren die met een bestelauto rijden en daardoor profiteren van de voor het bedrijfsleven bedoelde fiscale voordelen van het zogenoemde grijze kenteken. Als de wetgever dat niet wil, moet hij de wet wijzigen. Met het grijze kenteken gebeurt dat nu. De `regelgeving' waar de belastingadviseurs zich bij hun advisering aan moeten conformeren bestaat onder meer uit eigen regels van de staatssecretaris die nog niet door de rechter zijn getoetst. Doen belastingadviseurs hun werk nog wel goed als ze hun cliënten verzwijgen welke mogelijkheden er voor belastingbesparing bestaan?

Daarnaast moet een adviseur zorgen voor ,,tijdige, duidelijke en doeltreffende communicatie met (...) mijn klanten'' en ,,voorlichting over (fiscale) regelingen, processen en onderwerpen aan mijn klanten''. Waar bemoeit Joop Wijn zich mee, zou je zeggen. Verderop is het alsof minister Donner in hoogsteigen persoon spreekt als de belastingadviseurs het volgende moeten verklaren: ,,Bij het geven van commentaar in de pers op uitvoeringsknelpunten zorg ik voor een feitelijke onderbouwing van mijn opmerkingen.'' Wat betekent dat? De Nederlandse Federatie van Belastingadviseurs roept al jaren dat de telefonische bereikbaarheid van de Belastingdienst allerbelabberdst is. Vorige week publiceerde de organisatie onderzoekcijfers die dat aantonen. Naar de normen en waarden van de staatssecretaris zou de Federatie zonder die `feitelijke onderbouwing' niet met journalisten over die beroerde bereikbaarheid mogen praten. Opvallend is wat de staatssecretaris daar tegenover stelt: ,,Ik laat storingen en fouten in processen en systemen die effect hebben op de taakuitoefening door belastingconsulenten zo snel mogelijk herstellen.'' Alsof dat niet gewoon zijn werk is. Ook als het gaat om bijvoorbeeld accountants of gewone burgers.

De aangehaalde citaten komen uit een vertrouwelijke `eerste proeve' die de staatssecretaris onder belastingadviseurs verspreidt. De teksten zijn misschien nog niet helemaal doordacht, maar ze geven wel inzicht in de denktrant van de staatssecretaris. Nu al is het de grote vraag wat de staatssecretaris wil doen als sommige adviseurs(organisaties) de code niet accepteren. Hun collega's die wél met de fiscus samenwerken willen de tegenprestatie voor hun terughoudendheid incasseren. Bijvoorbeeld die snellere aanpak van storingen. Dat is inderdaad een concurrentievoordeel ten opzichte van accountants die immers geen aanbod tot samenwerking hebben gekregen. Maar ja, zit u wel goed bij een adviseur die uw belang niet afweegt tegen de wet, maar tegen de normen en waarden van Joop Wijn?