Een trui als middelvinger

Wat doe je aan de bedgeluiden van de buren? Vertel je het wanneer je de helft van een bevriend echtpaar hand in hand ziet lopen met een vreemde? En wat te doen met een onooglijk cadeau afkomstig van iemand die het goed meende? Beatrijs Ritsema geeft antwoord op vragen over correct gedrag, voorheen aan lezers van HP/De Tijd en sinds twee jaar in Trouw. De adviesrubrieken zijn nu gebundeld in Moderne manieren. Wegwijzers in het menselijk verkeer. In hoofdstukken als `Familie', `Kinderen' en `Werk' geeft Ritsema op strenge maar humoristische wijze adviezen. De wereld wordt er volgens haar niet leuker op wanneer iedereen zou zeggen of doen wat hij of zij zou willen. Etiquette dient om de orde te handhaven, en zonder de dagelijkse toneelstukjes die mensen opvoeren zou `een aaneenschakeling van conflicten' niet te voorkomen zijn. `Het openbare leven vaart beter zónder eerlijkheid,' aldus Ritsema, zelf overigens volkomen onomwonden in haar antwoorden.

En dus had de echtgenoot van `Formeel geklede kleindochter', zoals haar door Ritsema gegeven pseudoniem luidt, donkere kleding moeten dragen op grootvaders begrafenis, in plaats van een lichte trui. `Wat uw man deed was het equivalent van de middelvinger geven. Met zijn fiere credo ,,een man een man, een trui een trui'' gaf hij aan dat de codes en rituelen van de nabestaanden hem niet interesseerden.' Maar de familie waarvan de zwager de kinderen een boot cadeau doet, mag eerlijk zijn wanneer blijkt dat de boot niet gebruikt wordt. Ritsema verkondigt gelukkig dus geen verbod op eerlijkheid, boosheid en kritiek. `U moet van die boot af. Bespreek het met uw zwager, die na twee jaar ook wel in de gaten zal hebben dat zijn cadeau weinig aftrek heeft gevonden.'

Bovendien geeft ze in een aantal gevallen het advies de problemen domweg te negeren, oftewel de rol van `IJzeren Hein' aan te nemen. Dit levert een aantal geestige stukjes op zoals over het echtpaar dat in het Concertgebouw geteisterd wordt door een `eetcaféachtig geurenpalet' van de buren. `Er is geen manier te bedenken waarop u uw buren dit voor kunt houden [...]. Leg uw ene arm in uw schoot, concentreer u op de muziek, drink van tevoren zelf ook een glaasje wijn [...] en vraag voor het volgende seizoen andere plaatsen aan.'

Briefschrijvend Nederland worstelt vooral met onschuldige dagelijkse ongemakken: een vriend zonder tafelmanieren en irritant mobiel gebel in de winkel. Problemen waar de etiquette bij uitstek uitkomst bieden. Daarnaast zijn huwelijksperikelen favoriet. Vooral de briefschrijvers van middelbare leeftijd kampen met relatie-sores.

Sommige brieven horen eigenlijk niet in de bundel thuis. De problemen zijn te ernstig en steken schril af tegen de huis-tuin-en-keuken-akkefietjes van de overgrote meerderheid. Neem de brief van een vader die niet weet of hij zijn 42-jarige dochter moet vertellen dat zij niet zijn echte dochter is. Ritsema is onverbiddelijk. `Doe dat, al was het maar om ervoor te zorgen dat zij zich haar vader niet als levenslange leugenaar zal herinneren.'

Beatrijs Ritsema: Moderne manieren. Wegwijzers in het menselijk verkeer. Bert Bakker, 173 blz. €12,95