Slechte peilingen, dus een veilige coalitie

Opiniepeilers voorspellen een verlies voor de coalitie, en winst voor Geert Wilders. De VVD maakt zich zorgen en is beducht voor een crisis.

Zou minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratiebeleid, VVD) electorale overwegingen hebben gehad toen zij zaterdag een orthodoxe imam de hand wilde schudden – die dat vervolgens weigerde? En waarom wilde diezelfde minister in Buitenhof vorige week zondag zo graag reageren op de uitlatingen van haar collega Donner (Justitie, CDA) over godslastering? En waarom maakte Jozias van Aartsen gisteren plotseling bekend dat hij politiek leider wil worden van de VVD?

Politiek Den Haag kijkt al weken met een half oog naar de peilingen. Niet dat er formeel op korte termijn verkiezingen te verwachten zijn, maar toch. Feit is dat drie toonaangevende opiniepeilers in Nederland wekelijks de stemming onder de bevolking peilen. Maurice de Hond, tegenwoordig werkzaam voor de NOS, Interview-NSS, die voor NOVA peilt, en TNS NIPO, voor onder meer Netwerk, peilen elk op hun eigen manier (zie kader). Feit is ook dat de bureaus elkaars methodes verwerpen en zelf het beste resultaat claimen. Vooral Interview-NSS en De Hond zitten elkaar dwars, met persberichten over en weer over het al dan niet deugen van het onderzoek.

Maar afgezien van wat opvallende verschillen (met name over de exacte omvang van de aanhang voor de Groep Wilders lopen de cijfers van de peilers uiteen) geven de drie bureaus gelijke trends aan. Die zijn kort samengevat: een al maanden afkalvend enthousiasme voor de zittende coalitie, een stabiele winst voor de PvdA (rond of boven de 50 zetels) en een wekelijks toenemend enthousiasme voor nieuwkomer Wilders, ten koste van VVD en LPF.

De peilingen zelf zorgen al voor veel discussiestof, interessanter wordt het echter als de peilingen geduid gaan worden. Zij die er goed voorstaan, relativeren ze met een haast zelfgenoegzame glimlach. Diegenen die er slecht voorstaan verwijzen bijna verbeten naar het feit dat de échte peiling de verkiezingen zijn, en die, zo benadrukt men dan, zijn er voorlopig nog niet.

Bij het CDA blijft men betrekkelijk rustig onder de wekelijks voorspelde naderende verkiezingsnederlaag. ,,Niet dat we een vreugdedansje houden als de peilingen binnenkomen, maar dit was te verwachten'', zegt een fractiewoordvoerder. De partij had na de winst de vorige verkiezingen een verlies in de peilingen ingecalculeerd. Daarvoor is volgens het CDA een aantal externe factoren te vinden: de economische groei blijft wat achter, de hervormingsagenda die dit kabinet heeft ingezet doet pijn en de recent opgelaaide terrorismediscussie doet de coalitie ook geen goed. Maar dit is allemaal van tijdelijke aard. ,,De partij weet waar ze staat, onze koers is helder'', zegt een fractiewoordvoerder. De winst van PvdA'er Bos wordt bij het CDA dan ook verklaard uit onvrede over het huidige beleid, en niet uit goed oppositievoeren.

Hoe anders ligt dat bij de VVD. Binnen de coalitie maakt men zich grote zorgen over de ,,bokkesprongen'' van de VVD. De recente acties van Verdonk zijn ingegeven door de slechte resultaten in de peilingen, zeggen coalitiepartners. Met name oud-fractiegenoot Wilders zorgt voor paniek. Wilders legde met zijn vertrek de richtingenstrijd binnen de VVD in een klap bloot: rechts-conservatief of sociaal-liberaal. De rechterflank lijkt in de peilingen Wilders te volgen, hij staat inmiddels op meer zetels dan de hele resterende VVD. Tel daarbij op dat de partij kampt met een sluimerende leiderschapsstrijd – gisteren nieuw leven in geblazen door fractievoorzitter Van Aartsen – en de emoties die horen bij de bedreigingen van Van Aartsen en Hirsi Ali, en de zorgen lijken gerechtvaardigd.

Bronnen rondom VVD-leider van Aartsen meldden dat een van de redenen dat Van Aartsen minister Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD) niet wegstuurde in het Van Gogh-debat, te maken had met de slechte stand van de VVD in de peilingen. Nu een kabinetscrisis riskeren kan alleen maar slecht aflopen voor de partij: Wilders en Bos zouden slapend rijk worden.

Paradoxaal genoeg lijken slechte resultaten voor de coalitie en afnemend vertrouwen in CDA, VVD en D66 per saldo dus een dempend effect te hebben op de kansen dat de coalitie valt. Maar voor een continue nervositeit blijven de peilingen wel zorgen. In regeringskringen worden de wekelijkse peilingen niet voor niets ,,de bananenschil'' genoemd.