Oekraïne betekent `land aan de grens'

De bakermat van de Russische staat ligt in de Oekraïense hoofdstad Kiev. Daarom heeft het land voor de Russen een speciale betekenis.

Oekraïne: het woord zegt het al: letterlijk vertaald het Land aan de Grens, in dit geval de grens van het Russische Rijk. De Russen noemden het vroeger altijd Klein-Rusland, omdat ze vonden dat er geen principieel onderscheid te maken viel tussen de Russen, de Oekraïeners of Klein-Russen en de Wit-Russen. Oekraïense nationalisten hebben daar natuurlijk altijd aanstoot aan genomen en benadrukken juist het verschil tussen de Oekraïense en de Russische nationale identiteit.

Oekraïne heeft ook een speciale betekenis voor Rusland omdat de bakermat van de Russische staat in Kiev ligt. De eerste Russische staat ontstond in de tweede helft van de negende eeuw rond Kiev en heette Kiev-Rusland. In 988 besloot de Kievse vorst Vladimir om zich met zijn volk tot het christendom te bekeren. De oudste Russisch-orthodoxe kerken staan nog steeds in Kiev. Later viel Kiev-Rusland uiteen in kleine vorstendommen en werd Kiev minder belangrijk. De nekslag voor Kiev-Rusland kwam in de dertiende eeuw met de opmars van de Tataren. Moskou werd de nieuwe hoofdstad van Rusland. Na de verdrijving van de Tataren in de vijftiende eeuw werd Oekraïne een betwist gebied tussen voornamelijk Polen en Rusland.

In 1654 besloot de Oekraïense kozakken-hetman (leider) Bogdan Chmelnitski zich aan te sluiten bij Rusland tijdens een kozakkenvergadering in Perejaslavl. De kozakken, die ook nu weer opduiken in de verkiezingsstrijd aan de kant van Janoekovitsj, waren vrijgemaakte boeren die in het Russische rijk belast werden met de grensbewaking.

Het gebied ten oosten van de Dnjepr werd ingelijfd bij Rusland, terwijl het grootste gebied ten westen van de Dnjepr Pools werd. Na de Poolse delingen in de achttiende eeuw verviel West-Oekraïne met als belangrijkste stad Lvov (het Lemberg van Joseph Roth) aan het Habsburgse Rijk. Dat duurde tot het einde van de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie in 1918. West-Oekraïne kwam weer in Poolse handen, tot het als gevolg van het niet-aanvalsverdrag tussen Hitler en Stalin, het Molotov-Ribbentroppact, in 1939 door de Sovjet-Unie werd geannexeerd. Het zuidelijke deel van de huidige Oekraïne, met Odessa en de Krim, is pas onder tsarina Katarina de Grote op de Tataren veroverd en door Rusland gekoloniseerd. Een paar honderdduizend Tataren bleven achter op de Krim.

Na de Russische revolutie van 1917 werd Oekraïne een van de vijftien sovjetrepublieken. Het westelijke deel van Oekraïne is altijd de graanschuur van de Sovjet-Unie geweest, het oostelijke deel werd zwaar geïndustrialiseerd rond steden als Donetsk (steenkoolmijnen) en Dnepropetrovsk. Grote aantallen Russische arbeiders verhuisden naar Oost-Oekraïne om in de fabrieken en mijnen te werken. Zij wonen er nog steeds en spelen nu een belangrijke rol in de verkiezingsstrijd; 20 procent van de bevolking is Russisch.

Toen Gorbatsjov zijn perestrojka-politiek inzette, ontstonden in alle sovjetrepublieken spontane onafhankelijkheidsbewegingen, waaronder het Oekraïense Volksfront Roech (`Beweging'). Toen de Sovjet-Unie in 1991 onder leiding van Boris Jeltsin uiteenviel, werd Oekraïne een onafhankelijke staat onder leiding van de ex-communist Leonid Kravtsjoek. Voor de Russen is de onafhankelijkheid van Oekraïne altijd moeilijk te verteren geweest vanwege de historische wortels en vanwege de Zwarte-Zeevloot in de havenplaats Sevastopol op de Krim. President Jeltsin heeft in een bilateraal verdrag de grenzen van het onafhankelijke Oekraïne erkend.

Onder president Poetin heeft Rusland geprobeerd de banden met Oekraïne en Wit-Rusland weer aan te halen. Zo werd er in 2003 een Verenigde Economische Ruimte gecreëerd naar het voorbeeld van de Europese Unie. Toen de huidige Oekraïense president Leonid Koetsjma tot de conclusie kwam dat er voorlopig voor Oekraïne in de NAVO en de EU geen plaats zou zijn, wendde hij de steven weer richting Moskou. Toen Koetsjma na twee ambtstermijnen het veld moest ruimen, wees hij de Moskougezinde Viktor Janoekovitsj uit het oostelijke en Russisch-georiënteerde Donetsk aan als zijn opvolger.

Volgens president Poetin behoort Oekraïne, net als Wit-Rusland, nog steeds tot de Russische invloedssfeer, die de Russen eufemistisch als `het nabije buitenland' omschrijven.