`Europa's kracht ligt in de provincie'

Op het festival De ontvoering van Europa debatteren regisseurs, toneelschrijvers en internationale theatermakers over de toekomst van het Europese theater. ,,Vergeet theedrinkend Londen en het bescheten Parijs.''

Bestaat Europa wel, en bestaat er zoiets als Europees theater? Tijdens de Internationale Theaterdagen in Maastricht staat het theater in de uitgebreide Europese Unie centraal. Met eigen voorstellingen en de uitvoering van internationale producties zette de organiserende Toneelacademie de toon voor een boeiend debat waarbij regisseur Theu Boermans van de Theatercompagnie en schrijver en dichter Benno Barnard in lezingen hun scepsis lieten horen over Europa.

Boermans sprak over de paniek die een regisseur kan overvallen als hij De meeuw van Tsjechov uitbrengt in Riga. De tekst in het Russisch spelen zou zoiets als zelfmoord zijn, want dat is de taal van de voormalige overheerser. Dus liet Boermans de twee conservatieve personages Russisch spreken en de opstandige jonge mensen Letlands. Het stuk werd een hit.

Benno Barnard betoogde dat de theatermakers zich moeten richten op de provincie, want daar ligt de kracht van Europa. ,,Vergeet het theedrinkende Londen en het bescheten Parijs'', hield hij zijn publiek voor. En: ,,Europa bestaat niet.'' Zowel Boermans als Barnard betoogden dat in de weergave van een provinciale problematiek, waarin de kwetsbaarheid van het inidividu voorop staat, de kracht van hedendaags theater ligt besloten.

De debatten cirkelden rond de taak van theatermakers om zich bewust te zijn van de huidige tijd en de sociale en culturele diversiteit in de grote Europese steden. Regisseur Matthijs Rümke, die in 2005 het Zuidelijk Toneel in Eindhoven gaat leiden, stelde het probleem scherp. Enerzijds moet toneel zich bemoeien met de problematiek van de hedendaagse maatschappij en anderzijds moeten voorstellingen een universele waarde en een hoog artistiek gehalte hebben. Rümke: ,,Het cabaret reageert sneller op hedendaagse problemen. Toneel heeft de opdracht te reflecteren op langere termijn.'' Als voorbeeld gelden internationale, hoogwaardige producties als De speler en Everybody for tourist door ZTHollandia en 2 Minuten door Het Huis van Bourgondië, waarin een combinatie wordt nagestreefd tussen internationale acteurs en regisseurs.

Gaandeweg de debatten, voorstellingen en lezingen werd duidelijk dat Europa vooral een economische en politieke eenheid is, en nog geen theatrale identiteit bezit. Toch zijn alle betrokkenen het erover eens dat regisseurs van het huidige Europa de culturele diversiteit ervan niet uit de weg kunnen gaan. Europa heeft een `nieuw hart' nodig, zoals Leo Swinkels, directeur van de Toneelacademie, het stelt. Duidelijk is dat de huidige generatie studenten aan de academie zich bewust is van de eisen van theater in het nieuwe Europa.

Regisseur Johan Simons van ZTHoIllandia kreeg op het festival de Kritiekprijs voor zijn grensoverschrijdende regies.Jeroen Willems ontving de onderscheiding European Actor voor zijn inzet het Nederlandse theater met de voorstelling Twee stemmen over de grenzen te brengen.

De ontvoering van Europa. Internationale Theaterdagen Maastricht. T/m 28/11. Inl.: 043-3466304; www.ontvoeringvaneuropa.nl