Cyprus speelt met idee van veto tegen Turkije

Het botert nog steeds niet tussen Cyprus en Turkije. Haviken in Nicosia hebben gedreigd onderhandelingen met Turkije over toetreding tot de EU te blokkeren.

Het gebeurde in 1992. Turkije erkende de Republiek Cyprus niet, maar toch was minister van Buitenlandse Zaken Georgios Iacovou uitgenodigd naar Istanbul voor een internationale conferentie. ,,Hoe voelt U zich nu?', werd Iacovou gevraagd toen hij in een door de Turkse autoriteiten beschikbaar gestelde auto compleet met een Cyprische vlag door de straten van Istanbul reed. ,,Voor een minister van een `niet-bestaande staat' [zo werd Cyprus vaak aangeduid in Turkije, red.] voel ik me voortreffelijk', zei Iacovou. ,,Echt voortreffelijk.'

Meer dan tien jaar later is veel hetzelfde gebleven. Turkije erkent Cyprus nog steeds niet en door de mislukking van het referendum in april over hereniging is het eiland nog steeds verdeeld. Maar een aantal dingen is veranderd. Turkije is inmiddels kandidaatlid van de Europese Unie en in december gaan de politieke leiders van Europa een besluit nemen of ze onderhandelingen met Turkije willen beginnen. Een van de landen die het recht van veto hebben, is Cyprus, dat sinds 1 mei lid is van de Unie. Volgens haviken in Cyprus zou een veto de uitgelezen manier zijn om aartsvijand Turkije, dat in 1974 het noorden van het eiland bezette, in het hart te treffen. Gaat Cyprus dat wapen daadwerkelijk inzetten?

Hoe serieus iedereen in Europa dat scenario neemt, blijkt wel uit de lange stroom bezoekers die het eiland de afgelopen maanden heeft aangedaan. Iacovou zegt het niet met zoveel woorden, maar duidelijk is wel dat er onder de bezoekers ook veel tegenstanders van Turkse toenadering tot de Europese Unie zijn (zoals Frankrijk en Oostenrijk), die maar al te graag zouden zien dat Cyprus de kastanjes uit het vuur haalt in december en de Turkse weg naar Brussel met een veto blokkeert. En dus wil Iacovou graag de puntjes op de i zetten. ,,Wij hebben er geen doctrinaire bezwaren tegen dat Turkije lid wordt. Ik heb allerlei soorten redeneringen gehoord waarom dat niet zou moeten. Turkije is niet christelijk, wordt er gezegd, het is niet Europees. Wij delen die bezwaren niet, uit respect voor onze medeburgers [de Turks-Cyprioten, red.]. Wij vroegen ook niet, zoals Griekenland, naar een verwijzing in de preambule van de Europese grondwet naar het christendom.'

Maar dan komt het leed. ,,Turkije heeft onlangs zijn veto tegen ons gebruikt in Eurocontrol. Hoe kan Turkije verwachten dat wij ons veto in december niet gebruiken terwijl het zelf in allerlei organisaties zijn veto tegen ons uitspreekt?' Er volgt een lange rij eisen. ,,De Europese Commissie wil waarborgen dat, als Turkije lid wordt, Europa niet wordt overspoeld door Turkse immigranten. Maar elke dag gaan er Turkse kolonisten naar Cyprus om daar de demografische samenstelling te veranderen. Dat moet anders.' Bovendien, aldus Iacovou, moet Turkije Cyprus erkennen en instemmen met de uitbreiding van de douane-unie naar de Republiek Cyprus om zo, bijvoorbeeld, het gebruik van luchtcorridors boven Turkije voor vliegverkeer van en naar Cyprus mogelijk maken. En natuurlijk is er altijd de kwestie van de Turkse soldaten die in Noord-Cyprus gelegerd zijn. ,,Die soldaten zijn daar zonder onze toestemming. Wil de unie een kandidaatlidstaat die de helft van een lidstaat bezet?'

Het zijn ferme woorden van de minister, die daarbij steun kan vinden bij de publieke opinie. Volgens peilingen wil een meerderheid van de Grieks-Cyprioten dat de Republiek in december `nee' zegt. Maar pijnlijk genoeg voor de Grieks-Cyprioten is hun onderhandelingspositie binnen Europa er sinds het echec van april er niet beter op geworden. In de aanloop tot het referendum, waarbij de Turks-Cyprioten `ja' zeiden tegen hereniging en de Grieks-Cyprioten `nee', had een aantal incidenten plaats. Zo werden Grieks-Cyprische voorstanders van hereniging door tegenstanders bedreigd, brieste EU-Commissaris Verheugen dat hij niet eens de kans kreeg om uit te leggen op Grieks-Cyprische televisie wat hereniging inhield en werden Iacovou en de zijnen er zelfs van beschuldigd dat zij Rusland hadden gevraagd in de Veiligheidsraad een voorstel dat Cyprus niet beviel, met een veto te treffen. ,,Allemaal onzin', zegt Iacovou. ,,Ik wilde dat ik zo machtig was dat ik naar Rusland kon gaan en de regering daar kon zeggen wat ze moest doen.'

Onzin of niet, de betrekkingen tussen Cyprus en vooral de Europese Commissie lijken danig verstoord. Zo kwam de Commissie met een voorstel om de handel met de Turks-Cyprioten te regelen. Maar, aldus Iacovou, daarvoor werd als rechtsbasis een artikel gekozen dat handel met `derde landen' regelt. Dat klinkt als jargon voor de Eurofijnproever, maar daarachter, aldus de minister, ging een politieke keuze schuil: bij die rechtsbasis stemt de Raad met gekwalificeerde meerderheid. Met andere woorden: de Europese Commissie wilde zeker stellen dat de Republiek Cyprus geen veto had. Zo hoog liepen de emoties op dat het kersverse EU-lid Cyprus nu al naar de rechter dreigt te stappen. ,,Polen heeft dat al vijf keer gedaan', zegt Iacovou in een poging de kwestie te relativeren, maar feit is dat de Grieks-Cyprioten, die altijd werden gekoesterd door de Europeanen omdat ze zo positief in het leven stonden, veel van hun goodwill hebben verloren.

En zo wordt december ook voor de Grieks-Cyprioten het uur U. Zullen de één miljoen Grieks-Cyprioten besluiten om het pad van 70 miljoen Turken naar Brussel te blokkeren? Wat gaat Cyprus doen als Turkije de Republiek niet tegemoetkomt? ,,Dan plaatsen ze ons in een extreem moeilijke positie', zegt de minister dreigend. ,,Ik hoop dat Turkije de belangen van die 70 miljoen Turken goed in het oog houdt.'

Rectificatie / Gerectificeerd

Foto Iacovou

De foto bij het artikel Cyprus speelt met idee van veto tegen Turkije (25 november, pagina 4) toont niet de vermelde Cyprische minister van Buitenlandse Zaken, Georgios Iacovou. Het portret is van de Cyprische president Papadopoulos.