`Ze willen de macht overnemen'

De conservatieve meerderheid in het Iraanse parlement is hard aan het werk haar agenda uit te voeren. Zo ijverig dat het de Iraanse leiding begint te irriteren.

Het is een bijzondere dag voor de parlementsleden. Niet alleen wordt het nieuwe parlementsgebouw in Teheran in gebruik genomen, ook is toponderhandelaar Hassan Rohani ontboden om uitleg te geven over het recent gesloten nucleaire akkoord met Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland. De parlementariërs, in meerderheid conservatieven die het liefst willen dat Iran zich internationaal isoleert, vinden het akkoord rijp voor de prullenbak. Zes maanden na hun aantreden voelen de conservatieven in het parlement zich steeds meer in hun element. Maar hun ijver wordt niet meer onverdeeld op prijs gesteld door het Iraanse leiderschap.

Maar eerst buigen de 290 leden zich onwennig over hun nieuwe, elektronische stemapparatuur. Shi'itische geestelijken, gestoppelbaarde mannen en elf vrouwen in zwarte chador drukken tegelijk op knoppen, wandelen op en neer of bellen wat met hun mobiele telefoons. ,,Meneer Islami! Ga zitten! We leggen dit maar één keer uit'', gebiedt voorzitter Gholam Hussein Hadad Adel een van de parlementariërs.

Als onderhandelaar Rohani arriveert, moeten de verslaggevers de zaal van de Majlis, het parlement, verlaten. ,,Er is niets nieuwswaardigs aan dit gesprek'', besluit voorzitter Hadad Adel, die is getrouwd met een zus van de Opperste Leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei.

De Opperste Leider greep niet in toen de Raad van Hoeders van de Grondwet, de islamitische waakhond, afgelopen februari honderden hervormers uitsloot als kandidaat in de parlementsverkiezingen. De hervormers werden massaal als onislamitisch bestempeld; hun straf voor openheid en pogingen tot verandering van het systeem tijdens de vorige parlementsperiode. Het stilzwijgen van de Leider wordt uitgelegd als steun aan de conservatieve fractie.

De Iraniërs die in februari nog de moeite name om te stemmen – vooral aanhangers van het regime – kozen voor de conservatieven. De grootste groep binnen de conservatieve meerderheid is `neoconservatief' en veel van de leden daarvan komen vrijwel rechtstreeks uit de paramilitaire Revolutionaire Garde. Hoewel veel van deze neoconservatieven te jong zijn om een belangrijke rol te hebben gespeeld bij de islamitische machtsovername van 1979, noemen ze zich `principiëlen', naar hun onwrikbaar geloof in de islam, de revolutie en de vader van de islamitische republiek, imam Khomeiny.

Met deze geuzennaam hoog in het vaandel proberen de nieuwe parlementariërs Iran te veranderen naar hun uitleg van de waarden van de islamitische revolutie van 1979. Ze zijn ijverig aan de slag gegaan. Contracten met buitenlandse bedrijven (,,spionnen'') zijn bevroren tot nader onderzoek door het parlement. De parlementsleden stemden tegen de ratificatie van een internationaal vrouwenrechtenverdrag (,,westers dictaat''). De hervormingsgezinde minister van Transport (,,slapjanus'') werd afgezet. En onlangs stelde een van de vrouwelijke parlementsleden voor om het Iraanse prostitutieprobleem op te lossen door tien prostituees publiekelijk te executeren.

,,Het nieuwe parlement bekijkt alles theoretisch'', klaagt een journalist die al 13 jaar de Iraanse Tweede Kamer volgt. ,,Ze leven in een wereld die niet bestaat, kijken niet naar de maatschappij en hebben geen enkele bestuurservaring'', vertelt hij. ,,Ons werk is veel moeilijker geworden'', fluistert een andere journalist van een liberale krant in de gangen van het parlement. ,,Vroeger werden onze hoofdredacteuren bedreigd, nu zeggen de conservatieve parlementsleden tegen ons: `Pas op, of we stappen naar de rechter en houden jou persoonlijk verantwoordelijk''', zegt hij. In Iran zitten de meeste journalisten ter wereld gevangen.

Tijdens de sessie met onderhandelaar Rohani wandelt conservatief parlementslid Qodrattollah Imami even naar buiten. Hij vindt dat het nieuwe parlement al veel heeft bereikt. ,,We gaan oliegeld aan de armen en behoeftigen geven. En op cultureel gebied hebben we bijvoorbeeld meer geld vrijgemaakt voor de `Baseej''', vertelt Imami. De Baseej zijn de islamitische moraalridders die toezien op wat volgens hen de normen en waarden zijn in het land.

En de toekomst is zonnig, denkt Imami. ,,In mei zijn er presidentsverkiezingen en die gaan we ook winnen'', zegt hij stellig. De regering van president Khatami is het enige overgebleven bolwerk van de hervormers, wier rol politiek vrijwel is uitgespeeld.

In het parlementsgebouw winden de parlementariërs, die een wetsvoorstel hadden ingediend om weer te beginnen met het verrijken van uranium, zich op. Volgens het akkoord met drie Europese landen van onderhandelaar Rohani wordt daar juist mee gestopt. ,,Het Westen wil ons in slaven veranderen! Rohani maakt propaganda voor zijn plan, maar het volk gelooft hem niet'', had officieel onafhankelijk, maar conservatief parlementslid Rafat Bayat even voor de bijeenkomst gezegd.

De emotionele reacties van het parlement beginnen het leiderschap van het land echter te irriteren, zo is duidelijk aan het worden. Naast de door het leiderschap ongewenste inmenging in de nucleaire diplomatie, stelde het parlement afgelopen maand voor om de rechterlijke macht aan een onderzoek te onderwerpen. De rechtbanken en hun privé-politiediensten zijn bolwerken van traditionele conservatieven en niet gediend van dit soort bemoeienis.

Er is dan ook een breuk ontstaan tussen gematigde, traditionele parlementariërs en neoconservatieven in de parlement. De eerste twee groepen denken nog aan het algemeen belang, maar de neoconservatieven zijn het grootste en lijken alleen nog maar het gezag van de Opperste Leider te erkennen. ,,De elite van het land heeft een monster gecreëerd. Eerst wilde het establishment de hervormers uitsluiten omdat ze niet naar hun pijpen dansten. Maar nu luisteren de neoconservatieven naar bijna niemand meer'', zegt de journalist die al jarenlang het parlement volgt.

Onderhandelaar Rohani moet een tweede dag terugkeren in het parlement om meer uitleg te geven over het nucleaire akkoord. Hij kan een boycot alleen vermijden door direct naar de goedkeuring van het akkoord door de Opperste Leider te verwijzen.

,,Het is overal ter wereld de tijd van de neoconservatieven'', zegt de journalist. ,,Hier is het niet anders. We gaan moeilijke tijden tegemoet.'' Volgens hem worden de Iraanse neoconservatieven iedere dag machtiger. ,,Let maar op, uiteindelijk zullen ze proberen het nucleaire akkoord alsnog te torpederen, want ze denken dat het land sterker wordt door ruzie met de wereld'', zegt de journalist. Hij verwacht dat de ware neoconservatieve agenda de komende maanden duidelijk zal worden: ,,Eigenlijk willen ze gewoon de macht overnemen.''