`Oekraïne testcase voor veiligheidsbeleid EU'

In Oost-Europa volgt men de ontwikkelingen in Oekraïne met argusogen. Analisten achten een groter engagement van de Europese Unie gewenst.

De Oekraïeners kloppen aan de oostgrens van de Europese Unie. Maar wordt er ook opengedaan? Als het aan hun naaste buren, de Polen, ligt wel. En het liefst zo snel mogelijk.

In Polen wordt met stijgende verbazing gekeken naar de aarzeling van de EU om de verkiezingsfraude in Oekraïne krachtig te veroordelen, evenals de in Poolse ogen dubieuze rol die de Russische president Poetin tijdens die verkiezingen heeft gespeeld.

,,De EU onderschat de imperialistische ambities van Rusland en Poetin'', zegt politiek analist Aleksander Smolar. ,,In Europa wordt Oekraïne zo'n beetje als provincie van Rusland gezien. Verkiezingsfraude is erg, maar een goede relatie met Poetin worden belangrijker gevonden. Men wil Rusland niet bruuskeren. Het doet denken aan de appeasement-politiek van Chamberlain vóór de oorlog.''

,,Dit is een belangrijke test voor het Europese veiligheidsbeleid'', zegt analist Janusz Reiter. Als Brussel Rusland nu zomaar over Oekraïne heen laat lopen zal dat een tegenslag zijn voor de EU-landen in Oost-Europa, die hun veiligheid in Europese handen hebben gelegd. ,,Als het veiligheidsbeleid nu al niet werkt, wat hebben we er dan in de toekomst aan?''

,,Er kan niet meer gezellig met Rusland worden gebabbeld, zoals Schröder en Chirac zo vaak doen'', zegt Reiter. ,,We kunnen misschien niet veel doen, maar we kunnen op z'n minst duidelijke taal spreken.'' Volgens Smolar moet de EU op hele korte termijn op z'n minst verklaren ,,dat het diepe waardering voelt voor het democratische gedrag van het Oekraïense volk''.

,,Het Westen koestert een naïef geloof dat alles is veranderd sinds de val van het sovjetrijk'', zegt Smolar. ,,Maar een mentaliteit verandert niet zo snel. Veel Russen denken met nostalgie terug aan het oude imperium. En het is niet alleen nostalgie. Het is voor velen een raison d'état: er wordt vanuit Rusland nog steeds geprobeerd om invloed uit te oefenen op Centraal- en Oost-Europese staten.'' Smolar heeft het niet alleen over Oekraïne of Wit-Rusland, maar ook over de Baltische staten – allemaal EU-lid – die voor energievoorziening helemaal van Rusland afhankelijk zijn.

De Poolse analist ziet een opeenstapeling van gemiste kansen door de EU. Er is in Brussel weliswaar een speciaal `burenbeleid' ontwikkeld voor de landen ten zuiden en ten oosten van de EU, maar sindsdien zijn grove blunders begaan. Zo zei EU-commissaris Prodi dat Oekraïne `nooit' lid van de EU kan worden. ,,Dat is ontzettend dom'', zegt Smolar. ,,Want in de politiek moeit je nooit `nooit' zeggen.'' Het is ook een gevaarlijke uitspraak, zegt hij, omdat het elan van de democratische krachten in Oekraïne ermee wordt ondergraven. ,,Het is een duw in de rug van niet-democratische ontwikkelingen.''

Begin juli peilde de Oekraïense president Leonid Koetsjma de kansen voor zijn land op een speciale relatie met de EU. Maar hij ving volledig bot. Sindsdien voert hij weer een uitgesproken pro-Russische koers. ,,Koetsjma heeft lang geaarzeld tussen oost en west, misschien nog steeds wel'', zegt Smolar. ,,Hij heeft in ieder geval troepen gestuurd naar Irak en dat was een duidelijke uiting van pro-Amerikaanse, pro-westerse gevoelens.'' Europa, op Polen en enkele andere Oost-Europese staten na, vangt zulke signalen niet op.

Volgens Reiter moet het jonge Europese beleid ten aanzien van buurlanden nu al grondig worden herzien. ,,Oekraïne kan niet op één hoop worden geveegd met de Balkan of met landen in Noord-Afrika. Er moet beleid komen dat speciaal voor dit land is ontwikkeld.'' Smolar: ,,Oekraïne heeft bijna 50 miljoen inwoners en ligt strategisch in het midden van Europa. Daar kun je gewoon niet omheen, ook al wil je dat nog zo graag.''