Met Che Guevara op de motor door Latijns-Amerika

,,Het is net Zwitserland'', zegt Alberto Granado als hij op zijn motor een Argentijns landgoed oprijdt. En inderdaad, dit stuk van Zuid-Amerika lijkt op Zwitserland, zoals het landschap even later in de film op Afrika zal lijken, op Azië, op Noord-Amerika, om tot de conclusie te komen dat dit allemaal toch anders is, dat het Zuid-Amerika is, en dat deze film een ode is aan dat continent. Cameraman Eric Gautier legt het vast als in de beste travelogue; alles wordt voor zijn camera pittoresk, hoe woest of armoedig het ook is: niet alleen het Zwitserse landgoed van de rijke familie uit het begin van de film, maar ook de sloppen van de Peruaanse stad Lima en zelfs de leprakolonie in het Amazonegebied waar de film eindigt. Zo legt het landschap haast vanzelf een verband met hoofdpersoon Che Guevara, een van de bekendste revolutionairen uit de vorige eeuw, die vooral als linkse pin-up op posters en T-shirts uit de jaren zestig is overgeleverd. Diarios de motocicleta, dankzij het Amerikaanse imperialisme ook in Nederland beter bekend als The Motorcycle Diaries, gaat over de reis die Guevara in 1952 samen met zijn iets oudere vriend Alberto Granado door Zuid-Amerika maakte. Guevara, toen nog geen Che maar Ernesto, was 23 en studeerde medicijnen in Buenos Aires. Later heeft hij over de reis een boek geschreven. Naar verluidt ontwaakte destijds zijn sociale bewustzijn, dat zou leiden tot zijn deelname aan de Cubaanse revolutie en uiteindelijk tot zijn executie in de Boliviaanse jungle door toedoen van de CIA.

In de film ontmoet Guevara gaandeweg steeds meer arme mensen. Zij worden vaak nog eens in zwart-wit voor de camera gehaald, alsof zij net zulke iconen moeten worden als Che zelf.

Guevara heeft dan de kwajongensachtigheid die hij in het begin van de film nog had afgelegd en krijgt trekjes van een heilige. In de leprakolonie is hij de enige die de patiënten zonder handschoenen durft aan te raken, en aan het eind van de film zwemt hij de brede rivier over die de patiënten van het personeel scheidt. En dat terwijl hij astma heeft. Op grond van The Motorcycle Diaries zou voor Guevara eerder een moeder Teresa-achtige carrière in het verschiet liggen dan die van gewapende vrijheidsstrijder.

De vraag die zich tijdens deze roadmovie telkens opdringt is: zou deze lange reis interessant zijn geweest indien Ernesto niet als Che de geschiedenis in was gegaan? De Braziliaanse regisseur Walter Salles speelt voortdurend met het antwoord op deze vraag.

Guevara wordt gespeeld door Gael García Bernal. Ik kan niet beoordelen of hij Guevara levensecht gestalte geeft, maar de acteur is zo fijn om naar te kijken dat dat er niet zo toe lijkt te doen. Bernal, eerder bijvoorbeeld te zien in Y tu mama tambíen, bezit nu eenmaal het vermogen om ogen aan zich vast te haken. Daartegenover staat dat van Guevara's ontbrandende woede over de armoede waarin zoveel bewoners van zijn continent gedompeld werden, alleen iets zijigs is overgebleven.

Over politiek wordt in deze film nauwelijks gepraat, dat is niet zo sexy te filmen, heeft Salels misschien gedacht. Die landschappen zijn dat wel. Diarios de motocicleta is het best als je ze aan je voorbij mag laten trekken, met het verhaal als achtergrond en de toekomst nog verder weg.

Diarios de motocicleta (The Motorcycle Diaries). Regie: Walter Salles. Met: Gael García Bernal, Rodrigo de la Serna, Mia Maestro. In: 18 bioscopen.