CDU knel tussen kil of warm hervormen

Wat moet een oppositiepartij als de regering er met haar standpunten vandoor gaat? Die vraag tracht de Duitse CDU te beantwoorden.

Het is, sneerde Bild Zeitung, een varken geworden dat eieren legt, melk geeft en wol produceert. Het voorstel van de Duitse christen-democraten ter financiering van de gezondheidszorg is een eierliegende Wollmilchsau. En die bestaan, zoals bekend, alleen in sprookjes.

Zusterpartijen CDU en CSU hebben maandenlang in het openbaar gevochten over de meest geschikte methode om de kostbare Duitse gezondheidszorg te financieren. Het gaat om een model voor de lange termijn, een belofte waarmee de partijen in de Bondsdagverkiezingen van 2006 stemmen willen trekken. Dat is een serieuze kwestie, maar nauwelijks een politiek bloedbad waard. Zou men denken.

De balans van het gevecht tussen de twee verwante oppositiepartijen valt beroerd uit. Het vorig week gepresenteerde premiemodel is – ook voor specialisten – moeilijk te doorgronden. Dé deskundige in de Bondsdagfractie, Horst Seehofer (CSU) moest zijn functie als vice-fractievoorzitter deze week neerleggen omdat hij het compromis onbetaalbaar, asociaal en bureaucratisch heeft genoemd. Traditionele bondgenoten van de christen-democraten – liberale economen en machtige werkgeversorganisaties – zien niets in de plannen. En de eigenlijke politieke tegenstander, de roodgroene regering, ziet glimlachend toe. ,,Ik neem het zoals het komt'', zei bondskanselier Schröder vilein.

Het compromis over de gezondheidszorg laat zien hoe moeilijk het voor een conservatieve oppositie wordt als sociaal-democraten in de regering de verzorgingsstaat afslanken en er vandoor gaan met `rechts-liberaal' gedachtegoed. Waarmee kan oppositieleidster Angela Merkel kanselier Schröder de loef afsteken? Moet ze het economisch-liberale alternatief voor Schröder worden, of moet ze juist een sociaal profiel kiezen om Schröder als kille saneerder te ontmaskeren?

Merkel koos tot nu toe voor dat laatste. In de gezondheidszorg wil de CDU een premie invoeren die onafhankelijk is van de hoogte van het inkomen.

De CSU van Edmund Stoiber was behoedzamer. Stoiber wilde ook wel hervormen, maar het predikaat asociaal ontlopen. De partij wilde de hoogte van de premie voor de werknemer afhankelijk stellen van het inkomen, zoals nu het geval is. En als er dan toch een eenheidspremie zou komen, dan moesten de lage inkomens beschermd worden. Gezondheidszorg zou nooit meer dan 7 procent van het inkomen mogen opslurpen. ,,De secretaresse mag niet hetzelfde betalen als haar baas.''

CDU en CSU hebben uiteindelijk een model gepresenteerd dat niet in één slogan is samen te vatten. Het is een kruising tussen verschillende systemen waarvoor je alleen maar een kruisje kunt slaan, aldus de Frankfurter Allgemeine Zeitung. De regering beweert dat het plan een tekort van 20 miljard euro oplevert, dat is één zevende van de omzet van de ziekenfondsen.

De CDU kreeg haar inkomensonafhankelijke premie, de CSU haar verdergaande bescherming van de lage inkomens. Om de grootste gaten te dichten gaat de inkomstenbelasting straks minder omlaag dan oorspronkelijk de bedoeling was. Deskundigen denken dat het plan niet te financieren is. Werkgevers verwachten geen daling van de personeelskosten.

Na de trammelant over de gezondheidszorg is het de vraag of het voor Merkel wel verstandig is het te laten aankomen op een hervormingswedloop met Schröder. Politieke commentatoren hebben de CDU-voorzitter inmiddels geadviseerd om de conservatieve, christelijke waarden van de partij meer dan voorheen in middelpunt te stellen. Meer Bush dus en minder Thatcher.

De harde confrontaties hebben één voordeel voor Merkel. Ze kan de fractietop bezetten met `loyalisten'. Eerder gaf Friedrich Merz de machtsstrijd op en trok zich terug als financieel woordvoerder van de fractie. Eergisteren was het de beurt aan Seehofer. Het aantal stoorzenders neemt snel af.