Verstoppertje spelen met procedures en wetten

Zeven van de acht aanvragen voor islamitische basisscholen zijn afgewezen of uitgesteld. Hoe kan dat? Islamofobie, aldus de scholen. Het is de wet, zeggen de gemeenten.

Ambtenaren en politici, zegt directeur Rasit Bal van de koepel van islamitische scholen ISBO, ,,doen hun best om te voorkomen dat zulke scholen worden geopend. Ze zoeken naar legale argumenten om de aanvragen af te wijzen. Dit is in strijd met ons recht.''

De cijfers spreken voor zichzelf, vindt Bal. Volgens onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen onder moslims in Nederland is er behoefte aan 120 nieuwe islamitische scholen. Tussen de 30 en 40 procent van Turkse en Marokkaanse ouders zou de kinderen het liefst naar een islamitische school sturen, als er een in de buurt stond.

Toch komen nieuwe scholen niet of nauwelijks van de grond. Zeven van de acht aanvragen zijn de afgelopen anderhalf jaar afgewezen of op de lange baan geschoven, blijkt uit een rondgang. In Delft, Amsterdam, Schiedam, Vlaardingen en Hilversum kan voorlopig niet worden gebouwd. Aanvragen in Apeldoorn, Amsterdam, Deventer, Zwolle en Schiedam zijn afgewezen.

Plannen voor islamitische scholen in Delft en Vlaardingen stuitten op verzet bij de gemeenten. Beide initiatieven liggen na een lange juridische strijd bij de Raad van State. In Schiedam is het islamitisch schoolbestuur na een afwijzing in beroep gegaan bij minister Van der Hoeven. Die zaak loopt ook nog. In Amsterdam zijn twee van de drie recente aanvragen door de gemeente afgewezen. De gemeente Hilversum honoreerde de aanvraag voor een islamitische basisschool, zij het pas na een langdurige juridische strijd.

Waar komt die tegenstand vandaan? Bal noemt het angst en onwetendheid. In 2001, voor 11 september, werden in een jaar zeven islamitische basisscholen opgericht. Na 11 september is de groei gestokt, en komen er jaarlijks circa twee scholen bij. In totaal zijn er nu 43 islamitische scholen. De gemeenten discrimineren nu, stelt Bal.

De aanslagen van 11 september 2001 waren een duidelijk keerpunt, en de moord op Theo van Gogh heeft de houding tegenover de islamitische basisscholen verder doen vergrimmen, stelt de ISBO. ,,Er is een tendens naar vijandigheid en islamofobie.''

Het beeld is veranderd, zegt ook de onderwijssocioloog Mart-Jan de Jong van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij adviseerde in het verleden gemeentebesturen over de stichting van nieuwe scholen. ,,Ik denk dat er nog geen aanvragend schoolbestuur is geweest dat niet is tegengewerkt. De gemeenten kunnen zich verschuilen achter dergelijke ingewikkelde procedures.''

Een gemeente vroeg De Jong onlangs advies. Maar, zegt hij, die niet wil zeggen om welke gemeente het gaat, ,,toen ik voor de komst van een islamitische basisschool pleitte, hoorde ik niets meer. Ik denk dat het niet was wat de gemeente wilde horen. En dit is zeker geen incident.''

De belangrijkste reden voor gemeenten is volgens De Jong dat islamitische scholen de segregatie bevorderen. Daarom komen bestuurders met ingewikkelde procedures om de scholen te weren, zegt ISBO-directeur Bal. ,,Zo weigerde Hilversum demografische cijfers te verstrekken, die we nodig hebben voor onze aanvraag. De rechtszaak tegen Hilversum hebben we gewonnen. Maar het heeft ons een jaar vertraging gekost.''

Nog zo'n procedure: de `haalbaarheidstoets'. Om te meten of een school kans van slagen heeft, moeten islamitische schoolbesturen de vraag in de gemeente toetsen aan een vergelijkbare gemeente in de buurt, waar al wél een islamitische school staat.

Bal: ,,Delft vergeleken we met Schiedam, maar de gemeente Delft vond dat niet kunnen en keurde onze aanvraag af. De minister gaf Delft ongelijk, maar nu is Delft in beroep gegaan en ligt de zaak bij de Raad van State.''

Probleem bij het honoreren van verzoeken voor nieuwe scholen is dat niet alles vastligt in de wet, zegt onderzoeker Jan Luursema van onderzoeksbureau Planning Verband Groningen. ,,De wet omschrijft niet hoe gemeenten moeten worden vergeleken. Het rammelt een beetje. Via achterdeuren en achterbakse regels wordt het islamitische schoolbesturen nu moeilijk gemaakt. De wet is voor elke vorm van bijzonder onderwijs hetzelfde, maar treft het islamitisch onderwijs zo het hardst.''

De aanvraag voor een nieuwe school is voor geen enkel schoolbestuur eenvoudig, zegt Luursema. Toch lijkt het vooral in het nadeel van islamitische scholen te werken. De aanvrager moet aannemelijk maken dat de gewenste school bestaansrecht heeft. Daarom moet het bestuur het aantal potentiële schoolkinderen in het gebied meten. Gemeenten toetsen die aanvragen vervolgens. Daar lopen de aanvragen vaak vertraging op. Schiedam en Delft trokken de door het aanvragende schoolbestuur aangeleverde cijfers in twijfel en huurden het bureau van Luursema in.

Wethouders van gemeenten waar nu beroepsprocedures lopen, zeggen alleen de wet te volgen. Alleen de Schiedamse onderwijswethouder C. Lepidis-Daskalakis (CDA) geeft toe dat het islamitisch onderwijs in eerdere collegeperiodes inderdaad is tegengewerkt. Zelf handelt ze slechts naar de wet, net als de wethouders van Delft, Hilversum en Vlaardingen dat benadrukken te doen.

Wethouder A. Attema (PvdA) uit Vlaardingen: ,,Het past ons niet om hier ook maar iets over te vinden. Maar de discussie over islamitisch onderwijs speelt wel op de achtergrond. Moet je op dit moment wel een islamitische school oprichten, als je weet dat die volledig uit achterstandsleerlingen bestaat?'' Bovendien maakt Attema zich zorgen over de veilkigheid van islamitische gebouwen, sinds de afgelopen weken brand werd gesticht in moskeeën en scholen. In Eindhoven ontplofte een bom voor de ingang van een islamitische school.

Nieuwe aanvragen zullen op nog minder enthousiasme kunnen rekenen, voorspelt Rasit Bal van de ISBO. ,,Zeker met de veiligheidskwestie van nu zullen gemeentebestuurders wel denken: dat willen we liever niet in onze gemeente. Als de aanvraag klopt, staan we uiteindelijk in ons recht. Maar we raken gedemotiveerd.''

Sinds de moord op Theo van Gogh is de discussie over het al dan niet integreren van moslims in de Nederlandse samenleving aanzienlijk verhard. Voor de islamitische koepelorganisatie ISBO reden om zich op dit moment in de scholendiscussie afzijdig houden, zegt Bal. De komende twee jaar zullen er volgens de ISBO geen nieuwe aanvragen de deur uit gaan. ,,Om er, als de rust is teruggekeerd, hard tegen aan te gaan. We kweken geen huismoedertjes of Jihad-strijders. We zijn een normale school met een normaal curriculum, met een half uur religie per week. Het gaat ook om onze kinderen.''