Oekraïense fraude

Beide Viktors claimen de overwinning. De voorlopige verliezer op papier spreekt van ,,totale fraude''. Onafhankelijke waarnemers bevestigen zijn beschuldiging in iets voorzichtiger termen. De presidentsverkiezingen in Oekraïne, bufferland tussen Europa en Rusland, zijn een farce geworden. Er dreigt nu een politiek vacuüm te ontstaan, een toestand waarin veel mogelijk is: revolutie of handhaving van de status quo of iets daartussenin. Volgens de officiële telling heeft de huidige premier van het land, Viktor Janoekovitsj – aanhanger van een pro-Russische koers – zondag de verkiezingen gewonnen. Zijn tegenstander Viktor Joesjtsjenko, op de Europese Unie georiënteerd, bestrijdt de uitslag. Zijn aanhangers gingen gisteren massaal de straat op om te protesteren tegen de officiële uitslag. De nacht verliep rustig, maar de demonstraties gaan door en een aantal gemeentebesturen in het land weigert de verkiezingsuitslag te accepteren.

De stembus heeft in ieder geval duidelijk gemaakt hoe verdeeld de Oekraïeners zijn. Door het land loopt een kloof, geografisch en ideologisch. Het oosten is voor Janoekovitsj en Rusland, het westen voor Joesjtsjenko en Europa. Aldus is Oekraïne met zijn bijna 50 miljoen inwoners, zijn nucleaire capaciteit en grote politieke betekenis een onzekere factor geworden. Instabiliteit in dit land is voor Moskou en de Europese Unie geen prettig vooruitzicht. Maar het was onvermijdelijk dat met het beëindigen van het bewind van de zittende halfpotentaat Leonid Koetsjma ook een einde zou komen aan de schijneenheid die hij heeft geschapen. Zijn favoriet en gedoodverfde opvolger kan dan wel de overwinning opeisen, maar in de weerbarstige praktijk van dit moment is dat niet zo gemakkelijk. Het land en de natie staan voor een moeilijke opgave: na frauduleus verlopen verkiezingen proberen de boel in de hand te houden.

Het buitenland kan behulpzaam zijn door de druk op de regering en op het Kremlin te verhogen. De Russische president Poetin reageerde voorspelbaar en voorbarig met zijn felicitatie aan de ,,overtuigende en eerlijke winnaar'' Janoekovitsj. Op zijn minst zal de stembusfraude moeten worden onderzocht. De klachten van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, die de stembusgang in twee etappes nauwkeurig volgde, moeten serieus worden genomen. Levert pressie niets op, dan moeten handels- en andere sancties in het vooruitzicht worden gesteld. De Europese Unie, meer in het bijzonder roulerend voorzitter Nederland, kan nuttig werk verrichten. Overmorgen staat een topontmoeting in Den Haag van de EU en Rusland op de agenda. Het belangrijkste onderwerp heeft zichzelf aangediend: hoe verder in Oekraïne? Het antwoord is simpel. De uitslag moet worden herzien of er moeten nieuwe verkiezingen komen – maar dan wèl met inachtneming van democratische normen.

Voor de Unie en haar huidige voorzitter is dit een interessante test. Een Oekraïne met een pro-Kremlinpresident die op ondemocratische wijze aan de macht is gekomen, kan een EU-lidmaatschap voorlopig wel vergeten. Tot opluchting van velen in Europa. Maar een Oekraïne met een pro-westerse, eerlijk gekozen president zal ongetwijfeld snel EU-lidmaatschap aanvragen – waarmee een nieuw probleem ontstaat. Dat is evenwel van later zorg. Voorrang heeft de zuiverheid van het democratisch proces. Dat is geschonden; een schending die snel ongedaan moet worden gemaakt.