Nieuw museum voor `gekke schilders' in Friesland

Morgen wordt in Friesland een museum voor eigentijdse kunst geopend. Oprichter Thom Mercuur streed veertig jaar voor zijn plan. ,,Ik wil dingen laten zien die elders in kelders liggen.''

Eindelijk, na ruim veertig jaar, is zijn droom uitgekomen en zijn doorzettingsvermogen beloond. De Friese kunstkenner en galeriehouder Thom Mercuur (64), oud-directeur van het Franeker museum 't Coopmanshûs en oud-conservator moderne kunst van het Fries Museum, heeft zijn eigen museum voor moderne kunst.

Een kunsttempel naar een ontwerp van wijlen Aldo van Eyck aan de oever van het Tjeukemeer werd het niet. Dat plan kon tien jaar geleden de Friese politiek niet overtuigen. Zijn voorstel om het bij de betonnen uitkijktoren Belvédère in Tjaarda's bos in Oranjewoud te bouwen, werd vier jaar geleden afgewezen door toenmalig staatssecretaris Faber van natuurbeheer. Bouwen in het bos was verboden. Maar nu heeft Mercuur eindelijk een plek waar de in zijn ogen ondergewaardeerde Friese (landschaps)schilders en hun tijdgenoten en geestverwanten kunnen worden bekeken.

Museum Belvédère, dat morgen wordt geopend door koningin Beatrix, ligt in landschapspark Oranjewoud bij Heerenveen. Het door Eerde Schippers ontworpen 104 meter lange en 13 meter brede gebouw, is onderdeel van een nieuwe tuin bij het 17de-eeuwse landgoed Oranjewoud, het vroegere buitenverblijf van de Oranjes, dat in oude glorie is hersteld. Als een platte doos ligt Belvédère dwars op het `Grand Canal' door de tuin. Mercuur noemt tijdens een rondleiding door gebouw het ,,een eiland in de natuur, een monument van kwetsbaarheid waar alleen de beleving van de kunst telt''.

Mercuurs particuliere museum is het eerste voor moderne en hedendaagse kunst in Friesland. Realisatie kostte bijna drie miljoen euro, waarvan de helft werd gesubsidieerd door de provincie Fryslân, gemeente Heerenveen, en uit EU-gelden. Het museum bestaat uit drie delen: een expositieruimte voor wisselende tentoonstellingen, een middendeel met een museumcafé, dat door de glazen wanden uitzicht biedt op het landgoed, bossen en weiden, en een deel met een vaste collectie. In deze ruimte is het daglicht schaars; Mercuur koos voor daglichtlampen. ,,Omdat ik zelf vaak claustrofobisch word in musea.''

In zes kabinetten hangen 270 kunstwerken van schilders, die volgens Mercuur een hoog niveau hebben, maar lange tijd slechts bij een kleine groep ingewijden bekend waren en gewaardeerd werden. Er hangt werk van de symbolist Jan Mankes (1889-1920), Tames Oud (1895-1953), die vissen, boten en vissers schildert en de naoorlogse Friese expressionist Gerrit Benner (1897-1981), met wie Mercuur bevriend was en van Boele Bregman, Klaas Koopmans en Sjoerd de Vries. Veel van de in totaal 400 kunstwerken van in totaal 100 kunstenaars waren tot nog toe niet in een vaste collectie te zien. Ze maken deel uit van Mercuurs eigen verzameling of zijn in bruikleen gegeven.

Zijn museum richtte Mercuur op gevoel in. Een vast criterium ontbreekt. ,,Ik wil dingen laten zien die elders in kelders liggen. Elk kabinet is een kunstwerkje op zich geworden.'' Mercuur is dol op ,,gekke schilders'', waarmee hij kunstenaars bedoelt die ,,niet voorspelbare'' kunst maken. ,,Door wie je op het verkeerde been wordt gezet.''

Mercuur loopt door de kabinetten en staat steeds even stil bij een schilderij. Zoals bij dat van Dora Tuynman (1926-1979), een vrij onbekend lid van Cobra. Zij vertrouwde hem eind jaren vijftig toe: ,,Ik ben toch beter dan Corneille, waarom weten anderen dat niet?'' Ze was, net als hij, gefascineerd door water. ,,Op 53-jarige leeftijd sprong ze voor de trein'', vertelt Mercuur. Ook Dada neemt is belangrijk in Museum Belvédère in. Er zijn werken van Theo van Doesburg en collages van de Drachtster Thijs Rinsema. Ook Constant Permeke, Tinus van Doorn, Jean Brusselmans en Roger Raveel, wiens vier zwanen in het water voor het museum komen te liggen, zijn vertegenwoordigd.

Het museum verwacht tussen de 25.000 en 30.000 bezoekers per jaar. Met 15.000 is de exploitatie sluitend. Die is overigens al voor vijf jaar gegarandeerd, mede door de bijdrage van meer dan vijftig ondernemers en tachtig Vrienden van het Museum. Het jaarlijks budget bedraagt 230.000 euro. Bij het museum hebben zich inmiddels al meer dan 70 vrijwilligers aangemeld.

Museum Belvédère is vanaf 27/11 geopend voor het publiek. Di-zo, 11-17, Inl. 0513-644999, www.museumbelvedere.nl