`Ik zou naïef zijn als ik níet bang was'

`Bedreigde journalisten, geslagen journalisten', heet het pas verschenen boek van schrijver Malin Bot. Het is een aanklacht tegen persbreidel in Roemenië.

,,De honden blaffen, maar de karavaan trekt verder.'' Met die woorden opende de Roemeense president Ion Iliescu onlangs de aanval op de pers in zijn land.

Het is verkiezingstijd – komende zondag kiest Roemenië een nieuw parlement en een nieuwe president – en de spotzucht viert hoogtij. ,,De karavaan trekt inderdaad verder, maar in hetzelfde tempo verstrijkt de tijd voor onze president'', klonk de haatdragende reactie uit de hoek van de Roemeense journalistenvereniging.

Er woedt al jaren een strijd tussen politiek en media in Roemenië, dat in januari 2007 hoopt toe te treden tot de Europese Unie. Verschillende rapporten, van Reporters sans Frontrières tot en met het New Yorkse Committee to Protect Journalists, signaleren dat de persvrijheid onder druk staat.

De laatste jaren zijn kritische journalisten regelmatig in elkaar geslagen. Politici en mediatycoons bemoeien zich in toenemende mate met het redactionele beleid. Kranten die te kritisch over de regering schrijven, verliezen de overheid als adverteerder, hetgeen uitgevers er weer toe brengt redacties onder druk te zetten.

Over het ,,verrotte klimaat'', zoals hij het zelf omschrijft, bracht schrijver-journalist Malin Bot (28) afgelopen weekeinde `Bedreigde journalisten, geslagen journalisten' uit. Het is een onthutsend verslag van zijn ervaringen bij Ziua de Vest, een dagblad in de West-Roemeense stad Timisoara.

Waarover schrijft u?

Malin Bot: ,,Over hoe politiek en media in Roemenië volledig met elkaar verstrengeld zijn geraakt. Over corruptie, over de mysterieuze verdwijning van collega Iosif Costinas, die dood werd aangetroffen. De zaak is nog steeds niet opgehelderd. En ik schrijf over de kwetsbare positie van kranten die volledig aan de leiband lopen van uitgevers en politici.''

Hoe werkt dat in de praktijk?

,,De regering koopt indirect ruimte in een krant, door bijvoorbeeld te adverteren voor de spoorwegen. Dat heeft geen enkel nut, want de spoorwegen in Roemenië hebben helemaal geen concurrent. Maar de uitgever bedenkt zich wel twee keer alvorens kritisch over de regering te schrijven. Het gaat soms zó ver, dat bedrijven die níet adverteren in een regeringsgezinde krant, door de machthebbers worden gepest met onverwachte bezoekjes van belastinginspecteurs.''

Hoe werd u de mond gesnoerd?

,,Ik werd op een dag op het kantoor geroepen van Cristescu, een machtig man in onze regio. Hij is eigenaar van onze krant, heeft daarnaast een winkelketen en hij is een `big player' in de Roemeense olieindustrie. Cristescu zei: `Malin, voor mij beteken je helemaal níets, jij bent lucht. Maar ik ben net bij de prefect van de provincie Timis geweest, en die wil niet meer dat je over hem schrijft'. Ik werd geschorst voor één maand, en ik mocht daarna niet meer over de regionale politiek schrijven.''

U stortte zich op de kookrubriek?

,,Dat raadden vrienden me ook aan. Die noemen me een masochist. Maar ze vinden het stiekem toch wel goed dat ik ben doorgegaan met het volgen van de gecorrumpeerde macht. Ik heb geen advocaat. Mijn vrouw is twee maanden zwanger van onze eerste. Mijn positie is nogal kwetsbaar.''

Moet u vrezen voor de consequenties van uw publicaties?

,,Ik zou naïef zijn als ik het níet bang was. In het schotschrift `Vip in Banat', dat wordt volgeschreven door een schrijver in dienst van regeringspartij PSD, wordt een lastercampagne tegen mij gevoerd. Walgelijke verhalen over hoe ik mijn vrouw belazer en dat mijn vader niet mijn echte vader is. Wat kun je doen? Doorgaan! Journalistiek is mijn roeping, ik kan niet anders. Er kwam een aanbod van de Roemeense uitgeverij Humanitas om mijn ervaringen te boek te stellen. Ik heb ontslag genomen en ben het boek gaan schrijven.''

Wat zijn de reacties?

,,Ook al ben ik niet de eerste klokkenluider, het maakt toch veel los. Collega's vinden het dapper, want ik noem iedereen met naam en toenaam. Er staan reputaties op het spel. Ik kreeg een baan aangeboden bij de nieuwe krant Cotidianul van uitgever Academia Catavencu, het enige politiek-onafhankelijke mediaconcern in Roemenië waarvan de aandelen in handen zijn van journalisten. Mijn maandsalaris wordt 200 euro. Daarvan kunnen we het net redden.''

Wat is de invloed van westerse uitgevers, die veel Roemeense kranten hebben opgekocht?

,,Die komen niet naar Roemenië om de democratie te verdedigen, maar om geld te verdienen. Dat is de achtergrond van de huidige crises bij de kranten România Libera en Evenimentul Zilei, in handen van respectievelijk het Duitse concern WAZ en de Zwitserse uitgever Ringier. Van de hoofdredacteuren werd een positievere toon verlangd. Ze hebben ontslag genomen. Het zijn jammer genoeg twee van de weinig overgebleven kritische kranten die nu wankelen.''