Coach banger voor fans dan voor arbiters

Trainers uiten eerder kritiek op de arbiters dan op de eigen fans. ,,Dit seizoen zijn nog de autobanden van een trainer door eigen fans lek gestoken.''

De voetbaltrainer als gangmaker in het stadion. Neem Barry Hughes die ruim twintig jaar geleden als trainer van Haarlem zijn collega Georg Kessler van AZ'67 plaagde door op een rolfluitje te blazen als Kessler van de bank op stond. Het publiek vond het prachtig.

Of Louis van Gaal die in 1995 tijdens de finale om de Champions League tegen AC Milan zijn befaamde karatetrap uitvoerde, toen de scheidsrechter volgens hem een Italiaanse overtreding over het hoofd zag. Later deed hij zijn trap nog een keer over tijdens de huldiging op het Museumplein.

De afgelopen dagen kreeg Edward Sturing als trainer van Vitesse plotseling alle spots op zich gericht. Hij maakte zich zondag buitengewoon boos op het moment dat zijn verdediger Michael Dingsdag een rode kaart kreeg. Die had met zijn vuist uitgehaald naar het gezicht van PSV'er Gerald Sibon. Zes minuten later moest scheidsrechter Ruud Bossen het duel stilleggen na beledigende spreekkoren aan zijn adres.

,,De rol van de trainer moet altijd bemiddelend zijn. Hij moet zorgen dat zijn spelers rustig blijven'', zegt directeur Jan Reker van de belangenorganisatie Coaches Betaald Voetbal (CBV) een dag na het incident. ,,Sturing heeft die klap waarschijnlijk niet gezien, want anders had hij niet zo gereageerd. Maar ook al heb je kritiek, zeg dat na afloop van de wedstrijd en niet in een vol stadion.''

Inmiddels heeft Sturing spijt betuigd over zijn woede. ,,Als trainer heb je voor spelers en publiek een voorbeeldfunctie'', gaf hij gisteren toe. Desondanks gelooft hij niet in een verband tussen zijn eigen gedrag en de massale spreekkoren.

De woede-uitbarsting van de Vitesse-trainer staat niet op zich. Het is inmiddels heel gewoon dat trainers zich langs de zijlijn openlijk verbazen over beslissingen die de scheidsrechter neemt. Vaak met brede armgebaren, waardoor niemand op de tribune de kritiek op de leiding kan ontgaan. Reker zegt tussen de vijftien en twintig keer ,,achter de schermen'' op te treden als een van de leden van de CBV volgens hem zijn boekje te buiten gaat. ,,In alle rust neem ik dan contact op. Ik geloof trouwens niet dat het onrustiger aan de kant is geworden. Eerder rustiger.''

Jaap Uilenberg, hoofd scheidsrechterszaken bij de KNVB, ziet het aantal incidenten juist flink toenemen. ,,Een paar weken geleden zijn de belangenverenigingen van scheidsrechters en van coaches bij elkaar gekomen omdat er te veel zaken mis gaan. En dan heb ik het niet zozeer over de discussies die je met elkaar hebt, maar veel meer over de non-verbale communicatie: wegwerpgebaren en al die dingen die niet van respect getuigen. Dat slaat namelijk over op het publiek.'' Tussen de scheidsrechters en de CBV is afgesproken tijdens de winterstop verder te praten. Uilenberg: ,,Wanneer de commotie een beetje is geluwd.''

De voormalige topscheidsrechter vindt het moeilijk te bepalen hoeveel invloed een trainer heeft op het gedrag van supporters. ,,Ik weet niet wat er was gebeurd als Sturing zich zondag normaal had gedragen, maar toen [Vitesse-aanvoerder] Richard Knopper het publiek toesprak, had dat in elk geval een rustgevende werking.''

Na afloop van Vitesse-PSV kon scheidsrechter Bossen ook al niet rekenen op steun van de trainers. Guus Hiddink van PSV riep op ervoor te waken niet roomser dan de paus te zijn. Niet dat alles moet worden geslikt, zo verklaarde hij, maar het spreekkoor ,,de hoer van PSV'' leek nog wel te kunnen.

In plaats van steun constateert Uilenberg juist vaker kritiek op de arbitrage. ,,Al vanaf de eerste competitieronde dit seizoen komen trainers voortdurend met kritiek op de scheidsrechters. Maar, zoals Reker dat altijd mooi zegt, trainers en scheidsrechters zijn de autoriteiten in het voetbal. Zo moeten ze zich ook gedragen.''

In hun commentaren op het gedrag van de eigen fans houden trainers zich meestal op de vlakte. Toen twee maanden geleden ADO-PSV definitief werd gestaakt na wangedrag van de supporters, gaf ADO-trainer Frans Adelaar aan helemaal geen trek te hebben in de gebruikelijke persconferentie na de wedstrijd. ,,Dan gaat het toch allemaal om andere zaken dan voetbal'', aldus zijn voorlichter. Aan een vermanend woord richting de eigen supporters had Adelaar geen behoefte.

Reker heeft een verklaring waarom trainers niet vaker stelling nemen tegen de eigen fans. ,,Het risico bestaat dat de supporters zich tegen de eigen trainer keren als die kritisch is. Daarom houden veel trainers zich op de achtergrond, ook uit oogpunt van veiligheid.''

De meeste coaches zeggen na afloop spreekkoren niet gehoord te hebben. Uitzondering was eerder dit seizoen NEC-trainer Johan Neeskens die racistische beledigingen aan het adres van zijn speler Fabian de Freitas hard veroordeelde. ,,Door dit gedrag komt het erop neer dat NEC liever uit dan thuis speelt.'' Twee dagen later bood Neeskens zijn excuses aan voor zijn kritiek op de fans en zei hij dat de racistische uitlatingen door slechts een paar mensen waren gedaan.

Bedreigingen van de eigen coach zijn al lang geen uitzondering meer, zegt de voormalige trainer bij PSV en Willem II. ,,Dit seizoen zijn nog de autobanden van een trainer door eigen fans lek gestoken'', zegt Reker. ,,Nee, wie dat is, zeg ik niet. En hoe vaak gebeurt het niet dat boze fans de spelersbus staan op te wachten?'' Overigens was het vroeger niet allemaal beter, weet Reker. ,,In 1994 – ik zat toen bij Willem II – kwam Aad de Mos van PSV met politiebegeleiding het veld op: hij was bedreigd door zijn eigen supporters.''