Grote afstand tussen D66-top en leden

De leden van D66 vragen zich af wat de partij in het kabinet doet. De D66-bewindslieden proberen intussen de fractie af te houden van een motie over godslastering.

Wat doet D66 in het kabinet? Die vraag stond centraal op het congres van de democraten afgelopen zaterdag in Arnhem. Sinds de kleine partij in 2003 in de coalitie met CDA en VVD stapte, komt bij de leden met enige regelmaat de vraag naar boven of de prijs die daarvoor betaald wordt, niet te hoog is. Balkenende II wordt toch vooral geassocieerd met het uitkleden van de verzorgingsstaat. Veel leden vinden het een bezuinigingskabinet met weinig oog voor D66-stokpaardjes als milieu en onderwijs.

Om de discussie op gang te helpen had het partijbestuur CNV-voorzitter Doekle Terpstra uitgenodigd voor een aftrap over de kabinetsdeelname van D66. Die had – hoewel hem gevraagd was zich ,,een beetje in te houden'' – forse kritiek op de manier waarop D66 zich had gemengd in de discussie over het sociale akkoord. ,,De partij is onzichtbaar in de debatten over het sociaal akkoord. De fractie is te defensief geweest en heeft door te sigmatiseren het debat met de sociale partners doodgeslagen. Het kabinet, en met name Economische Zaken, heeft te veel de arbeidsverhoudingen benadrukt en te weinig gedaan aan de vitalisering van het bedrijfsleven'', zei Terpstra. Hij kreeg veel bijval.

De kopstukken van de partij verdedigden de deelname aan Balkenende II met overtuiging. Fractievoorzitter Dittrich en vice-premier De Graaf herinnerden het congres eraan dat de leden zich in mei 2003 voor deelname hadden uitgesproken en wezen op de goede kanten van kabinetsdeelname. Dittrich: ,,We stapten in dit kabinet omdat we een kans zagen om een aantal lang gekoesterde idealen te realiseren.'' De Graaf: ,,Wij zijn nu in de positie om de weg te banen voor al die mensen die betrokken willen zijn. (...) Het kabinet met D66 doet wat al heel lang gedaan had moeten worden.'' Hij haalde uit naar de PvdA: ,,Ook een kabinet met PvdA zou niet aan hervormingen ontkomen zijn'', zei De Graaf. ,,Misschien was dàt wel het echte verhaal van dat kabinet dat er niet kwam: Wouter Bos zag de noodzaak van hervorming net zo goed als wij, maar durfde de verantwoordelijkheid daarvoor simpelweg niet aan.'' Niemand applaudisseerde.

Minister Laurens Jan Brinkhorst (Economische Zaken) constateerde teleurgesteld dat D66'ers ,,heel ontvankelijk zijn voor kritiek van buiten''. Hij zei: ,,Ik zou willen dat we wat harder waren van binnen.'' Daar dachten de leden duidelijk anders over. Een groot aantal afdelingen had namelijk kritische moties ingediend die de fractie danwel het D66-smaldeel in het kabinet opriepen afstand te nemen van het beleid van Balkenende.

Zo pleitten de Jonge Democraten voor het niet ondertekenen van het Sociaal Akkoord (dat enkele weken geleden na maanden van onrust werd gesloten tussen kabinet en sociale partners). Deze motie werd na een schriftelijke stemming met een minieme meerderheid (220 stemmen tegen 202) verworpen. Een andere motie, die de partij opriep per direct uit het kabinet te stappen, werd na veel discussie over de procedures uiteindelijk door de indiener ingetrokken. Door ,,tijdsgebrek'' werd een groot aantal moties sowieso niet behandeld. Dit leidde tot veel onvrede bij de leden. Alleen de moties die het dagelijks bestuur van de partij van het advies `overnemen' had voorzien, werden bij acclamatie aangenomen.

Terwijl de leden zich in de plenaire zaal van het congrescentrum Musis Sacrum beijverden om de partijtop te ondervragen, was in de wandelgangen een hele andere discussie aan de gang. Daar beheerste de kwestie van de godlastering de gesprekken. Kamerlid Lousewies van der Laan, die vorige week een motie indiende om minister Donner af te houden van een onderzoek naar verruiming van de strafbaarstelling van godslastering, kreeg veel bijval van de leden.

Tegelijkertijd werd echter vanuit de partijtop druk uitgeoefend op Van der Laan om de motie morgen niet in stemming te brengen. Partijvoorzitter Alexander Pechtold kwalificeerde de discussie over godslastering in zijn speech als ,,Donneriaans en na vandaag ook Laaneriaans geneuzel''. Hij vroeg zich af of de fractie wel ,,tot het gaatje moest gaan''. Ook De Graaf vond dat ,,alle signalen'' nu wel gegeven waren. En partijoprichter Hans van Mierlo had vrijdag al uitgebreid met Van der Laan gebeld om haar op andere gedachten te brengen. Daarmee werd de vraag wat D66 in het kabinet doet in elk geval beantwoord: het probeert de `eigen' fractie af te houden van te felle uitspraken over het schrappen van het artikel dat godslastering strafbaar stelt. Tot nu toe naar het zich laat aanzien zonder succes.