`De macht deinst niet terug voor fraude en geweld'

Beide kandidaten claimen de zege van de gisteren gehouden verkiezingen om het presidentschap van Oekraïne. `De komende dagen zijn het moment van de waarheid.'

,,Wat wonen wij toch in een mooi land'', zegt een bejaarde man bitter. ,,Een verkiezing met alleen maar winnaars!''

Het is elf uur 's avonds, de Viktors die zo bitter hebben gestreden om het presidentschap van Oekraïne eisen in Kiev beiden de zege op. Oppositiekandidaat Viktor Joesjtsjenko, de pro-westerse ex-premier en bankier, op basis van exit-polls die hem marges van elf tot drie procent voorsprong geven; de pro-Russische premier Viktor Janoekovitsj op basis van eigen telling. De mening van de om de totaal in diskrediet geraakte centrale kiescommissie lijkt geen rol te spelen.

In Oekraïne draait het nu om wilskracht. De groep bejaarden die elke zondagavond debatteert op de hoek van het Overwinningsplein, is tegen elf uur opgegaan in een menigte van tienduizend jongeren. ,,Zij zullen niet in een gangsterstaat leven, zoals wij'', kraakt een oudje optimistisch.

,,Joesj-tsjen-ko!'', brult een stoet studenten in oranje, de kleur van de oppostie. Ze trekken over het plein met Georgische en Servische vlaggen, zetten op een plein voor een winkelcentrum een tentenkamp op.

,,Revolutie!'', roept de Serviër Marko Markovitsj, getooid met cowboyhoed. Als leider van Otpor, de Servische studentenprotest, speelde hij vier jaar geleden in eigen land zijn rol bij de val van dictator Miloševic. Nu adviseert hij Pora (Nu!), de Oekraïense variant van het studentenprotest. De democratische revolutie is een exportproduct geworden, na Servië en Georgië blijkt deze week of zij ook wortel schiet in het gemoedelijke Oekraïne.

Journaliste Olga Dimtritsjeva is somber over de kansen. Oekraïeners zijn geen Serviërs. Die zijn trots en solidair, en hun agenten zijn niet bereid op het eigen volk te schieten. Georgiërs zijn veel harstochtelijker. ,,Dit land is veel te groot, bovendien is de macht geen halfslachtige democraat, zoals de Georgische ex-president Sjevardnadze, maar een vastberaden bullebak die weet dat hij de steun van Moskou heeft.'' Toch is ze verrast over de ,,enorme energie'' die ze in de hoofdstad ziet. ,,Al die oranje vaantjes, shawls, de energie. Kiev is normaliter een heel passieve stad.''

Kiev is op de hand van de oppostie, drie op de vier inwoners stemt op Joesjtsjenko. Niet dat hij zo populair is. Hij voerde een warrige, lauwe campagne, gehinderd door zijn vreemde ziekte, of vergiftiging, die hem verzwakte en verminkte. Toen hij gisterochtend zijn stem uitbracht, bewoog hij als een slaapwandelaar en was zijn gelaat een pokdalig masker. ,,Hij lijdt daar vreselijk onder'', weet Dmitritsjeva. ,,Een knappe man, nu is hij de mummie van zijn opa.''

Maar Kiev haat zijn opponent Janoekovitsj met passie, en dat hangt samen met de minachting die de `witte stad' Kiev voelt voor de `zwarte stad' van kolen en staal, Donetsk. ,,Ik zag laatst graffiti: `Niet in de portiek pissen, we zijn hier niet in Donetsk''', zegt Dmitritsjeva. Voor het ontwikkelde Kiev is kandidaat Janoekovitsj uit Donetsk een nachtmerrie: een primitieve, grofgebekte kolenbaas met een gevangenisverleden.

,,De komende twee dagen zijn het moment van de waarheid'', denkt Joeri Pavlenko, leider van Joesjtsjenko's jeugdbeweging. ,,De macht deinst uiteraard niet terug voor fraude en geweld om te winnen. Maar dan is er de kwestie van legitimiteit. We strijden nu om de ziel van de tienduizenden politiemensen en ambtenaren die haar vuile werk moeten opknappen.''

Een cruciale vraag is wanneer die uitslag bekend wordt, denkt Pavlenko. Er circuleren twee scenario's. Scenario 1, de blitzkrieg: de kiescommissie schenkt Janoekovitsj zo snel mogelijk de zege, de Russische president Poetin stuurt zijn felicitaties en de macht zet zich schrap voor de confrontatie met het volk.

Scenario 2: de uitputtingsslag. In de eerste ronde had de kiescommissie, zogenaamd wegens computerproblemen, liefst tien dagen nodig om de uitslag vast te stellen, ditmaal heeft ze vijftien dagen tijd. In dit scenario wordt de uitslag eindeloos uitgesteld, daarna wint Janoekovitsj met één of twee procent. In de tussentijd is het straatprotest verlopen en kan de oppositie nog slechts futiel hopen dat het Oekraïense hooggerechtshof te hulp schiet. Pavlenko: ,,We moeten in dit scenario noch te heet, noch te koud zijn.''

Pavlenko denkt dat de jeugd de sleutel tot de zege is. ,,Dit is een strijd om de middelgeneratie, om mijn pa en ma. Zij staan met één been in de Sovjet-Unie en één been in de moderne wereld. Ze zien dat premier Janoekovitsj een gangsterbureaucraat is, maar hebben de energie van de jeugd nodig om te geloven dat het volk kan winnen.''

Sergej Markov, een Russische spindoctor die door het Kremlin naar het zuiden is gestuurd, voorspelde gisteravond tegen ons de blitzkrieg. Maar hij lijkt met zijn hart niet helemaal bij zijn werk. ,,Joesjtsjenko, dat is intellectuele, Oekraïense barok'', peinst hij. ,,Maar Janoekovitsj, dat is criminelenstijl.''

Zijn Russische collega Belkovski had een alternatief scenario: Janoekovitsj krijgt de zege, maar wordt direct gedwongen een hervorming door te voeren die van Oekraïne een parlementaire in plaats van een presidentiële republiek maakt. Dat scenario is ook denkbaar met Joesjtsjenko als overwinnaar, stellen andere analisten.

En als Joesjtsjenko gewoon wint? Dan is het vrede op aarde en zal de leeuw zich naast het lam neerleggen, grijnst activist Pavlenko cynisch. Één bezoek aan het hoofdkwartier van Janoekovitsj, toepasselijk gelegen aan de Moskoustraat, volstaat om te beseffen dat daar geen revolutie zal beginnen. In de sjiek gerenoveerde bioscoop heerst een koele sfeer en een strakke regie. In de zaal zitten een dertigtal jongeren in stropdas of mantelpak achter computerschermen. Het is dat wit-blauwe shawls om hun hals hangen, de kleuren van Janoekovitsj, maar de sfeer herinnert eerder aan een effectenkantoor op dinsdagmiddag dan een campagnehoofdkwartier in het heetst van de strijd. Hier werken de huurlingen van de macht.

Viktor Joesjtsjenko opereert vanuit een bouwvallige bioscoop in de wijk Podol. Daar is het een chaotische en uitgelaten mierenhoop van in oranje geklede jongeren, nagelbijtende politici en verdwaalde europarlementariërs. Gejoel en omhelzingen als de eerste exit-polls binnenkomen: elf of drie procent voor hun man, Viktor Joesjtsjenko. Tot Kanaal 5, de enige tv-zender van de oppositie, onverwacht laat zien dat juist Janoekovitsj een voorsprong van 54 tegen 43 procent heeft. Geloof niet wat u op ons eigen beelscherm ziet, zegt de omroeper gegêneerd. ,,Onze computer is gehackt, we weten niet door wie en wat we daaraan kunnen doen.'' Die verdomde Russen, zegt iemand hoofdschuddend.

Vanochtend verzamelde de menigte zich weer op het Overwinningsplein, opgezweept door popmuziek en sprekers. ,,Ik wil dat u hier blijft tot wij hebben gewonnen'', zegt Joesjtsjenko. Elders in de stad claimt Janoekovitsj de overwinning.