Voorloper mensapen en mens gevonden, 13 miljoen jaar oud

Een nieuwe soort aap, Pierolapithecus catalaunicus, gevonden in Spanje, stond mogelijk dichtbij de gemeenschappelijke voorouder van alle mensapen, inclusief de mens. Volgens de Spaanse paleontologen uit Barcelona die het fossiel opgroeven, betreft het een overgangsvorm tussen apen en mensapen van 13 miljoen jaar oud (Science, 19 nov).

Het fossiel is redelijk compleet en daardoor uniek, want van veel andere prehistorische apen zijn vaak slechts enkel botten teruggevonden. Tussen de meer dan tachtig teruggevonden botjes en botfragmenten bevindt zich ook de voorkant van de schedel inclusief twee hoektanden en een voortand. Het gaat om een volwassen mannetje van naar schatting 30 kilogram. De Latijnse naam die de onderzoekers aan het dier gaven verwijst de vindplaats, een dorpje nabij Barcelona, Els Hostalets de Pierola in de Spaanse provincie Catalonië.

De lichaamsbouw van Pierolapithecus vormt een mengelmoes van apen- en mensapenkenmerken. De mensapen de groep waartoe behalve de mens ook de orang-oetan, de chimpansee, de bonobo en de gorilla behoren splitsten zich waarschijnlijk 11 tot 16 miljoen jaar geleden af van andere apen. Volgens de Spaanse paleontologen komt het door hen gevonden fossiel van Pierolapithecus dicht in de buurt van de gemeenschappelijke voorouder van alle mensapen.

De vorm van de ribbenkast, de schouderbladen op de rug en de stijve onderrug maken aannemelijk dat de houding van het dier rechtop moet zijn geweest, net als bij mensapen, die soms op twee en soms op vier poten lopen. Anderzijds heeft Pierolapithecus relatief kleine handen met korte vingers, wat een typisch apenkenmerk is. Het dier leefde waarschijnlijk in de bomen en at fruit en bladeren.

Het is niet zeker of de Spanjaarden de `missing link' hebben gevonden tussen apen en mensapen. De conclusie die zij trekken kan even zo goed in het nadeel van de uniciteit van de vondst worden uitgelegd. Misschien vormde Pierolapithecus wel een aparte en doodlopende evolutionaire lijn die weliswaar parallel liep aan de evolutie van mensapen, maar niet aan de wieg ervan stond. Bij gebrek aan voldoende overgangsfossielen is het onmogelijk hierover uitsluitsel te geven.

In een commentaar in Science lopen de meningen van collega-paleontologen dan ook zeer uiteen. De interpretatie van David Begun van de University of Toronto, Canada, gaat zelfs nog verder dan die van de Spanjaarden. Volgens hem staat Pierolapithecus dichter bij de Afrikaanse mensapen dan bij de orang-oetan en daarmee dus ook dichter bij de mens. Maar zijn collega Davis Pilbeam van Harvard University sluit niet uit dat Pierolapithecus primitiever is dan de Spanjaarden denken en dat het gewoon gaat om parallelle evolutie in een apensoort.