Verzekeraars winkelen voor patiënten in het ziekenhuis

Het ziekenhuis wordt een warenhuis, zegt Ludo Jansen van Orbis medisch en zorgconcern. In het nieuwe stelsel komt de verzekeraar bij hem inkopen doen. De echte macht gaat naar de patiënten.

Verzekeraars, zegt Ludo Jansen, gedragen zich nu nog als administrateurs. Hun gesprekken met het ziekenhuis over het budget heten wel onderhandelingen. Maar echt onderhandeld wordt er niet, de budgetten liggen toch vast. Verzekeraars, zegt Ludo Jansen, zijn het ,,doorgeefluik'' van het ministerie van Volksgezondheid en de Tweede Kamer. ,,Een star systeem, niet vernieuwend.''

In het nieuwe zorgstelsel is dat niet meer zo, zegt hij. Daar gaat dit gesprek over: hoe de verhouding tussen verzekeraars en ziekenhuizen zal veranderen. En wat dat voor gevolgen heeft voor patiënten.

Ludo Jansen is voorzitter van de raad van bestuur van Orbis, in Sittard, dicht bij Maastricht. Orbis is een medisch en zorgconcern zoals het daar genoemd wordt, of ook wel geneeshuis. Orbis is net begonnen met de nieuwbouw, Orbis Medical Park. Het moet het ziekenhuis van de 21ste eeuw worden. Een ziekenhuis waarin alles gedacht wordt vanuit patiënten: wat is voor hen het meest comfortabel, het meest efficiënt.

Ludo Jansen, voorheen stuurman en directeur van een havenwerkgeversvereniging, is blij dat de verhouding tussen ziekenhuizen en verzekeraars verandert. Het zal hem helpen, denkt hij, bij de realisering van zijn ideale ziekenhuis. In het nieuwe zorgstelsel zijn verzekeraars geen administrateurs meer, en ziekenhuizen geen contracthouders. Ze worden inkopers en verkopers van zorgprogramma's en zorgproducten. ,,Veel dynamischer.''

Die verandering zal er komen, zegt Ludo Jansen, doordat in het nieuwe stelsel met diagnose-behandelcombinaties (dbc's) wordt gewerkt, en niet meer met tarieven. Tarieven zijn afgesproken vergoedingen voor polikliniekbezoeken en ligdagen, daarop worden alle kosten geboekt. Met de werkelijke kosten hebben ze niets te maken. Ludo Jansen citeert de secretaris-generaal van het ministerie van Volksgezondheid. ,,Die zei: we weten niet eens wat een blindedarmoperatie kost.''

Nu weten ziekenhuizen dat wel. Ze hebben het voor alle mogelijke behandelingen uitgerekend: eerste bezoek, onderzoeken, diagnose, behandeling, verpleging, nazorg enzovoort. En nu hebben alle behandelingen een prijs die wél past bij de werkelijke kosten. Ludo Jansen gaat nu niet praten over de problemen die het systeem van de dbc's kan geven. ,,Het gaat er nu vooral om dat we ermee gaan werken. Het ziekenhuis wordt een warenhuis, waar de verhouding tussen prijs en kwaliteit van de producten goed moet zijn. De verzekeraar die ons te duur vindt, of niet goed genoeg, gaat naar een ander.''

Het dbc-systeem wordt niet in één keer ingevoerd. Er wordt, vanaf januari 2005, eerst mee geëxperimenteerd, voor 10 procent van het budget van de ziekenhuizen. ,,Daar gaan we nu mee spelen'', zegt Ludo Jansen. Het eerst gebeurt dat met de behandelingen die goed te definiëren, goed te plannen en goed met elkaar te vergelijken zijn: de heupen, de knieën, de cataracten (staar). Of zoals Ludo Jansen zegt: ,,Een groot aantal orthopedische, chirurgische, urologische en oogproducten.''

De verzekeraars zullen er aan moeten wennen, denkt hij. Een administrateur is niet zomaar een goede inkoper. Maar ziekenhuizen zullen er ook aan moeten wennen. ,,Als de verzekeraar het goed doet, gaat hij aan mij vragen of mijn mensen wel allemaal gediplomeerd zijn, of mijn instrumenten wel honderd procent schoon zijn, of we wel werken volgens de nieuwste inzichten.'' Tot nu toe beoordelen verpleegkundigen, artsen en andere beroepsuitoefenaars in de gezondheidszorg zichzelf. Maar straks gaan buitenstaanders dat ook doen. Ludo Jansen vindt dat ,,gezond''.

De gezondheidszorg moet een markt worden, maar volgens Ludo Jansen is het nog lang niet zover. ,,Er is geen overaanbod, dus geen keuze.'' Al is het voor zijn ziekenhuis anders: Sittard ligt dicht bij Duitsland en België. ,,Wij voelen de concurrentie al. Daarom proberen we het nu al beter te doen.''

Op de markt die de gezondheidszorg moet worden kunnen andere partijen ook klinieken beginnen, voor alleen staaroperaties, of alleen overgangs- en bekkenbodemproblemen, of alleen heupoperaties. Ziet Ludo Jansen ze al komen, naast zijn nieuwe, dure ziekenhuis van de 21ste eeuw?

Hij zegt: ,,Nee. Je begint niet zomaar een oogkliniek of een vrouwenkliniek. Gezondheidszorg is kennisintensief en kapitaalintensief. Het is people's business. En je hebt volume nodig, netwerken. Wij hebben zeven gynaecologen die contact hebben met alle huisartsen en alle vroedvrouwen in de omgeving. Die vormen in het nieuwe ziekenhuis hun eigen centrum. Daar kan niemand tegenop.''

En wat als verzekeraars daar anders over denken?

Hij zegt: ,,Verzekeraars willen de beste kwaliteit voor de laagste prijs. De kwaliteit is overal goed, dus kijken ze vooral naar de prijs. Hoe zal dat gaan? Sluiten ze voor alle cataracten een contract met een ziekenhuis in Groningen? En zeggen ze tegen al hun verzekerden, ook die in Zuid-Limburg, dat ze voor een staaroperatie daarheen moeten? Mensen willen naar een ziekenhuis bij hen in de buurt.''

Hij stelt zich voor hoe de onderhandelingen verder kunnen verlopen. ,,De verzekeraar zegt: Groningen kan het voor die prijs doen, wat doet u? Zeggen wij: het kan voor die prijs, als u garandeert dat wij per jaar zoveel patiënten van u krijgen. Dat kan de verzekeraar niet, dus zeggen wij: dan gaat de prijs omhoog.''

In de Verenigde Staten, zegt Ludo Jansen, bundelden de verzekeraars hun inkoopkracht en konden de verzekerden, in ruil voor een lagere premie, niet meer kiezen naar welk ziekenhuis ze gingen.

Toen gebruikten de ziekenhuizen hun verkoopmacht en gingen ze ook samenwerken. Ze wisten, zegt Ludo Jansen, dat mensen nog steeds liever zelf kiezen. ,,Ze wisten ook dat een patiënt het niet alleen belangrijk vindt dat zijn knieoperatie goed wordt uitgevoerd, maar ook dat hij een goede kamer krijgt, met een goed bed en goede maaltijden, en dat zijn partner kan overnachten. De ziekenhuizen bieden totaalpakketten aan. En patiënten eisen van hun verzekeraar dat pakket.''

Zo zal het in Nederland ook gaan, denkt Ludo Jansen. ,,De echte macht komt bij patiënten te liggen.'' Er is een grote middengroep, twee of drie keer modaal, die volgens hem best een wat hogere premie wil betalen voor een verzekering waarbij hij de beste behandeling krijgt in de beste accommodatie, in de buurt. Die grote middengroep is nu oud aan het worden. ,,Gezond blijven wordt steeds belangrijker. Mensen willen ook preventieve onderzoeken. Ze willen second opinions. Ze willen verzorging.''

Zijn ziekenhuis van de 21ste eeuw houdt daar al rekening mee, zegt Ludo Jansen. In Orbis Medical Park krijgen alle patiënten een eigen kamer, met badkamer, in het zorghotel. Partners kunnen blijven overnachten. Artsen hebben geen eigen spreekkamers meer. Ze gaan naar kamers toe waar hun patiënt al klaar zit – dat is efficiënter. Patiënten hoeven ook niet meer de ene dag voor dit onderzoek te komen, en de andere dag voor het volgende. Alles wordt tegelijk georganiseerd, in één centrum. ,,En het gaat er allemaal veel beter uitzien'', zegt Ludo Jansen. ,,Goede zorg begint met een goede ontvangst.''

Orbis Medical Park moet in 2008 klaar zijn.