Rijtjesvolk

Lachwekkender kon de uitslag van de grootste Nederlander niet zijn. Eerst kwam de televisie-uitslag. Wie kan er zo kortzichtig zijn om iemand wiens enige blijvende verdienste is dat hij vermoord werd, tot grootste Nederlander uit te roepen? Daarmee is de moordenaar van Pim Fortuyn indirect benoemd tot de grootste Nederlander. Wat zal die Volkert van der G. daar een duivels plezier aan ontlenen! Daarna die lullige vertoning van de KRO. Toen alle stemmen geteld waren, bleek dat het eigenlijk Willem de Zwijger moest zijn, maar ze herriepen de uitslag toch niet, want dan zouden ze toegeven dat ze tot de grootste klunzen van alle tijden behoren. Zo bont hebben de paters en nonnen bij wie ik veertig jaar geleden opgevoed werd nooit gemaakt. Die logen gewoon in naam van het geloof, of zwegen.

Hoe dan ook, je scoort in Nederland hoog op de lijst van grootste vaderlanders als je vermoord bent. Theo dus volgend jaar bij de eerste tien, samen met Anne Frank, Willem van Oranje, Johan van Oldenbarnevelt en Pim Fortuyn. Doen we de gebroeders De Witt er ook nog bij, die tellen voor twee, zitten we meteen op zeven. Telt zelfmoord ook, mag Van Gogh senior er dan bij? Destructieve levenswijze die tot een versnelde dood leidt? Dat wordt dringen. Ischa Meijer, Bredero. Als Mohammed daar geen stokje voor gestoken had, zou Theo van Gogh daar vanzelf al vrij snel bijgekomen zijn. Ik heb er al tien, en dan zijn Hanny Schaft en Van Speijck nog niet eens geplaatst. De grootste vermoorde doden van Nederland, een alternatief rijtje. De winnaar mag naar een Islamitisch suikerfeest samen met de koningin en de premier.Voor de organisatoren is het wel sneu dat die verkiezing van de grootste Nederlander nou net samenviel met die nieuwe politieke moord. Het was natuurlijk allemaal best aardig bedoeld, en het had ook een leuk gezelschapsspelletje kunnen zijn, maar dan had er in Hilversum toch ook een iets snuggerder type moeten rondlopen die had bedacht dat je eerst een toelatingsexamen moest afleggen voor je überhaupt aan de verkiezing mocht meedoen. Eerst van alle honderd plaatjes weten waarom die op de lijst stonden, dan een stem uitbrengen.

De combinatie van nieuws in de afgelopen weken was bijna een demonstratie van het onvermogen van de media om belangrijke en onbelangrijke zaken te scheiden. Arrafats dood kreeg minder kolommen en zendtijd dan de verkiezing van de grootste Nederlander. Niet Van Gogh zelf en zijn oeuvre kregen de volle aandacht, maar het land werd een totale chaos aangepraat. Er kon geen krant meer verschijnen zonder een opiniestuk over hoe fout we het allemaal gedaan hebben en hoe slecht we onze buitenlanders hebben begeleid. Elke allochtoon die een rechte zin voor de camera kan uitspreken werd meteen als een troetelbaby toegejuicht.

Esier1rden straatinterviews in probleemwijken gehouden, op het nieuws verschenen scènes van de afloop van ramadan en van met een aansteker bewerkte deuren van moskeeën. Provinciale hangjongeren die uit verveling een school in brand staken werden meteen vertegenwoordigers van een rechtse terreurgroep.

Radeloos, reddeloos, redeloos is Nederland, als je de media gelooft, zoals het volk dat in 1672 de gebroeders De Witt uit elkaar scheurde. Ik begon me er zelf bijna ontheemd door te voelen. Harry Mulisch had het in `De ontdekking van de hemel' over de twintigste eeuw als de meest weerzinwekkende van alle tijden. De nieuwe eeuw is echter nog geen vier jaar oud en er lijkt in die paar jaar al meer te zijn voorgevallen dan anders in een eeuw. De eenentwintigste gaat nu al de vorige ruim overtreffen als meest afschuwelijke eeuw aller tijden. Ook een mooi rijtje: de ergste eeuw aller tijden. Wat te denken van de zeventiende, met 70.000 doden alleen al in Londen aan de pest? Er schijnen veel mensen te zijn die willen emigreren naar Canada. Ik zou ook wel willen emigreren, maar dan niet naar een ander land, maar naar een andere tijd. Zo'n jaar of tien geleden, toen het nog leek alsof we met zijn allen de wereld konden verbeteren als we die fanatieke gekken in het Midden-Oosten maar rond de tafel konden krijgen, hier en daar in Afrika een zak meel stortten en onze verwarming twee graden lager zetten in verband met het milieu. Dat lijkt nu allemaal kachels branden in de open lucht. Rode Kruis, Artsen zonder Grenzen, Verenigde Naties of het Internationale Gerechtshof, geen enkele organisatie lijkt enige blijvende verbetering tot stand te kunnen brengen.

En toch: er is in mijn dagelijks leven niets veranderd. Want wat is er nu helemaal gebeurd in Nederland rond 2 november, anders dan in een gewone week? In het verkeer van het weekend daarvoor vielen op de Nederlandse wegen zeven doden, waarbij drie die even oud zijn als mijn dochter. In Irak en Palestina zijn de doden niet te tellen. Twee mannen werden dood aangetroffen in een pand. Waarschijnlijk een afrekening in het criminele circuit. Een kindje werd doodgeslagen door zijn stiefvader. In een wei in Grietpolder werden twintig verwaarloosde koeien aangetroffen. Een chirurg maakte een fout: veertigjarige vrouw overleden. Een unieke historische boerderij brandde af. Er werd een Nederlandse man in Amsterdam-Oost vermoord door een moslim. Als het niet op straat was gebeurd en als het niet om een bekende Nederlander zou zijn gegaan, zou het bericht even nonchalant in de krant gestaan hebben als de afrekeningen onder criminelen. Maar nu lijkt opeens heel Nederland in een collectieve psychose te zijn geraakt. Wat er eigenlijk gebeurd is, is dat de media de massa tot nationale volksonrust opgezweept hebben. Zelfs de buitenlandse kranten kwamen rapporteren: Nederland is aan de rand van de afgrond, Nederland verliest zijn tolerant karakter, Nederland is zijn ego kwijt. Ik wil het niet geloven.

Waar zou het uit moeten blijken? Ik fiets over het Koningsplein om half tien 's ochtends. Er hangt dat typische lage morgenherfstlicht over het water van de grachten, dat zo intens is dat je het bijna in je handen vast kunt houden. Ik zie een vrouw de ramen van de juwelierswinkel lappen. De deur van de winkel heeft ze open laten staan. Ik zie bij het bloemenstalletje een man water gieten in de bakken die klaar staan voor nieuwe ladingen dahlia's. Een man loopt achter een kinderwagen, de mobiele aan zijn oor. Het kind hangt met zijn volle achtmaandse tevredenheid tegen de zachte bekleding van zijn salon op wielen. Er liggen paardendrollen, platgereden, op de rijweg. Is dit een stad die in crisis is? Zouden ze dat bedoeld hebben, die mensen die over de Tweede Wereldoorlog zeggen dat er helemaal niet zoveel veranderde, na de Duitse inval? Men bakte gewoon de volgende dag weer brood, ploegde de aarde, bracht de kinderen naar school. Laten we maar eens geruststellende lijstjes opstellen. De tien grootste gewone Nederlanders. Koningin Juliana, Willem Drees, Annie M.G. Schmidt, Christina Deutekom, Thorbecke, Joop den Uyl, Joost van den Vondel, Johan Cruyff, Majoor Boshardt, Albert Heijn.

Ik voel mezelf ook een gewone Nederlander, althans een stadsnederlander, en ik weiger me te laten meeslepen met de onheilsprofeten. Ik koop brood bij de Turkse bakker en laat mijn broeken inkorten bij de Turkse kleermaker. Niet omdat ik Turken wil paaien maar omdat er geen andere kleermaker in de buurt is en omdat ik Turks brood lekker vind. Ik eet soms bij een Ethiopiër, soms bij een Surinaams eettentje, soms bij een Koerdistan en meestal thuis, nadat ik eten gehaald heb in een supermarkt waar vrouwen met hoofddoekjes aan de kassa's razendsnel afrekenen en waar de bewakers soms een junk in elkaar slaan, maar nooit wanneer ik er bij ben. Ik laat mijn hondje uit bij het Amerikaanse consulaat, waar hij piest tegen de stalen omheining zonder ooit geëlektrocuteerd te zijn. Ik loop altijd met een boogje om groepjes jongeren heen, of ze nu wit of koffiekleurig zijn. En als ik een scootertje achter me hoor klem ik mijn tas goed vast. Dat doe ik al jaren en dat blijf ik doen, in Amsterdam. Maar een stad aan de rand van de afgrond? Ik moet mijn Marokkaanse krantenjongen eens vragen wat hij daarvan denkt en samen met hem een rijtje opstellen van de grootste allochtonen van Nederland: Willem de Zwijger, Prins Claus, Harry Mulisch, Anne Frank, Prins Bernhard, Joost van den Vondel, Thorbecke, Hella Haasse, Spinoza, Patrick Kluivert. At your service.