Pigmenttransplantatie

Het aanbrengen van losse huidcellen in een gel op vitiligovlekken pakt wonderwel goed uit, ontdekte dermatologe Van Geel. Helaas alleen bij stabiele vitiligo.

BIJNA iedereen kent wel iemand met vitiligo, een pigmentstoornis waarbij je witte vlekken op de huid hebt. Tot nu toe was daar weinig aan te doen. Dat is veranderd: foto's van vitiligopatiënten vóór en na transplantatie van pigmentcellen lijken wel een wonder. Terwijl het gezicht of de handen bij deze mensen eerst ontsierd werden door opvallende witte vlekken, is er daarna niets meer van te zien! ``De resultaten zijn inderdaad fantastisch'', beaamt de Gentse dermatologe Nanja van Geel maar ze benadrukt wel dat de techniek alleen werkt bij patiënten met stabiele vitiligo.

De transplantatietherapie is betrekkelijk eenvoudig. Van Geel: ``De patiënten komen 's ochtends en kunnen 's middags alweer naar huis. We halen onder plaatselijke verdoving een stukje huid van de bil en maken een oplossing van huidcellen. Door toevoegen van hyaluronzuur ontstaat vervolgens een soort gel. Daarna schaven we de te behandelen witte plek voorzichtig af met een laser, ook weer onder plaatselijke verdoving, en daarna brengen we de gel aan. Na afloop zeggen de patiënten verrast dat het veel minder pijn deed dan ze hadden verwacht. Bij een huidtransplantatie denken ze al snel `Oei, oei, dat is eng' maar het is in feite een weinig ingrijpende behandeling.''

Vitiligo is vermoedelijk een auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem zich richt tegen de eigen pigmentcellen. Door het verdwijnen van die cellen ontstaan er onregelmatige witte plekken in de huid, vaak op opvallende plaatsen als het gezicht en de handen. Van Geel: ``Veel patiënten ervaren de pigmentaandoening als enorm belastend. Ze durven niet meer naar buiten en worden overgevoelig voor zonlicht. Mensen vragen of ze een besmettelijke ziekte hebben. Dat is voor de patiënten heel pijnlijk. Uit een door ons gehouden enquête blijkt dat dermatologen vitiligo vaak niet serieus nemen. Die zeggen: `De huid is toch goed, het is maar een pigmentaandoening'. Maar de psychologische impact is enorm, zelfs bij mensen met een lichte huidskleur. Bij een donkere huid valt het natuurlijk helemaal op. Ongeveer 1% van de mensen heeft vitiligo en het begint vaak al als je nog maar in de twintig bent.''

Omdat sommige stabiele vormen van vitiligo niet goed reageren op een behandeling met ultraviolet licht, is Nanja van Geel in Gent vijf jaar geleden onder leiding van prof. dr. Jean Marie Naeyaert begonnen aan een zoektocht naar een betere behandeling voor deze typen vitiligo. In december zal ze op dit onderzoek promoveren. Van Geel: ``Eerst hebben we het geprobeerd met de transplantatie van dunne stukjes huid maar daarmee kwam het pigment onvoldoende terug. Wij zijn toen overgegaan op huidceltransplantatie, waarbij we losse opperhuidcellen gebruiken in plaats van een volledig stukje huid. Het is een bestaande techniek die we hebben aangepast door de cellen met hyaluronzuur in een gelvorm te brengen. Daardoor hechten ze veel beter op de vitiligoplekken die we met de laser afgeschaaft hebben. We hebben het eerst bij vier patiënten uitgeprobeerd en het resultaat was verrassend goed.''

De Gentse dermatologen hebben nu in Archives of Dermatology een dubbelblind placebo-gecontroleerd onderzoek naar de pigmentceltransplantatie gepubliceerd. Bij dit onderzoek zijn 28 patiënten op een testplek aan de ene kant van hun lichaam met een gel van pigmentcellen behandeld en aan de andere kant met een vergelijkbaar uitziende gel zonder pigmentcellen. Van Geel: ``Een placebo-gecontroleerd onderzoek is de krachtigste manier om te bewijzen dat de transplantatie van pigmentcellen écht werkt en dat het effect niet het gevolg is van bijvoorbeeld de uitgroei van pigmentcellen uit haarfollikels of uit de omgeving, geactiveerd door andere factoren.''

Bij 19 deelnemers met een stabiele vorm van vitiligo kwam het pigment op het merendeel van de behandelde plekken terug, maar alléén aan de met pigmentcellen behandelde zijde. Het waren dus wel degelijk de aangebrachte pigmentcellen die het herstel veroorzaakten. Bij de negen andere patiënten gebeurde er helemaal niets! Van Geel: ``Die mensen leden aan een actieve vorm van vitiligo. De ziekte had zich bij hen in het jaar voor de behandeling nog uitgebreid. Enkelen vertoonden ook het Köbner-fenomeen, het verschijnsel dat vitiligo uitgelokt kan worden door een verwonding van de huid. Bij die groep heeft transplantatie van pigmentcellen blijkbaar geen enkel effect.''

Helaas lijdt meer dan 90% van de vitiligopatiënten aan een symmetrische vorm van de ziekte die zich langzaam uitbreidt. Al die mensen komen niet in aanmerking voor transplantatie van pigmentcellen'', benadrukt Van Geel, ``Niet dat er bijwerkingen zijn op de behandelde plekken. Die zijn nog niet voorgekomen maar het verbetert gewoon niet. Het helpt alleen maar goed bij het kleine aantal patiënten met stabiele vitiligo, vooral patiënten met de heel plaatselijke segmentale variant.''

Je zou kunnen denken dat je met één transplantaatje meer kunt behandelen door de pigmentcellen in een kweek te vermenigvuldigen maar dat loont volgens Van Geel niet: ``Het kan wel maar het is nog steeds heel moeilijk om pigmentcellen te kweken. Het is ook duur en tijdrovend. Wij hebben de twee technieken met elkaar vergeleken en zagen dat we met een klein stukje donorhuid zonder kweek een praktisch even groot gebied konden behandelen als met kweek. Dat kon door de pigmentcellen `uit te smeren': 10 vierkante centimeter donorhuid is dan voldoende voor het behandelen van ongeveer 100 vierkante centimeter vitiligohuid. Ook de kosten van de behandeling blijven zo beperkt, rond 700 euro. We proberen eerst belangrijke plaatsen, zoals het gezicht, de hals en de borst. Daar boeken we ook de beste resultaten want op de handen, voeten en ellebogen, in het algemeen boven gewrichten, is vitiligo hardnekkiger.''

Dermatologe van Geel wil meer aandacht voor vitiligo. Zelf houdt ze één dag in de week een speciaal spreekuur voor vitiligopatiënten, ook uit Nederland. Van Geel: ``Het is voor de patiënten erg pijnlijk als je de ernst van het probleem bagatelliseert. Er zijn nog steeds dermatologen die zeggen `Sorry gaat u maar naar huis. Ik kan niets voor u doen.' Patiënten hebben het recht op uitleg over hun ziekte en zelfs als er niets aan te doen valt, dan kan men de kwaliteit van hun leven toch nog sterk verbeteren door hen te leren hoe ze de vitiligoplekken kunnen camoufleren.''