Perversiteiten in de commune

In de paar jaar dat de dvd nu de meeste huishoudens heeft veroverd hebben we al een aantal trends voorbij zien komen. Aanvankelijk werden de schijfjes overvol gestopt met zoveel mogelijk extra's, om behalve de echte filmliefhebbers ook de gewone consumenten over te halen met de meerwaarde die het nieuwe medium bood. Documentaires, interviews, archiefmateriaal, tekstbestanden, het kon niet op. Al snel ontdekten de dvd-producenten dat het beter kon: gewone, standaardedities met alleen de film en net zoals op de aloude videoband een hoop trailers om reclame te maken voor te verwachten films voor de thuismarkt en `special editions', liefst uitgespreid over meerdere schijven, die dan ook vooral een stuk duurder mochten zijn.

Daarna kwamen de boxen. Wie een stapeltje dvd's in een mooi hardkartonnen doosje ziet staan, zoals nu met de Roman Polanski Collection erop, is al snel geneigd om te denken dat dat dan ook op zn minst de complete werken van de regisseur betreft. Niet dus. Het zijn de films waar de desbetreffende distributeur de rechten van bezit. In dit geval 7 korte films, het tamelijk obscure What? (1972) en bekende titels als zijn speelfilmdebuut Mes in het water (1962), Repulsion (1965), Cul-de-sac (drie Oscars, 1966), Tess (1979), Bitter Moon (1992) en de recente Oscar-winaar The Pianist van twee jaar geleden. De rechten van bijvoorbeeld Chinatown, The Tenant en Rosemary's Baby liggen bij Paramount, die deze drie films in Engeland onlangs in een boxje met drie dvd's uitbracht en voor de andere titels moet men te rade gaan bij import-winkels of het internet.

Wat de Nederlandse Roman Polanski Collection interessant maakt zijn natuurlijk de zeven korte films Break up the Dance, Mammals, Teethful Smile, A Murderer, When Angels Fall, Two Men and a Wardrobe en The Lamp. Op When Angels Fall en Break up the Dance na betreft het hier zogenaamde stille films, camera-experimenten, vingeroefeningen, waarvan zijn eindexamenfilm van de filmschool in Lodz Two Men and a Wardrobe nog regelmatig in retrospectieven te zien is.

Als filmmaker heeft de in 1933 in Parijs geboren, in Polen opgegroeide, uit Polen gevluchte en over de wereld zwervende Polanski zich zo'n beetje van alle denkbare genres en stijlen bediend. Als er een constante factor te benoemen is dan is het wel wat hij in zijn autobiografie heeft omschreven als de verwarde scheidslijn tussen fantasie en werkelijkheid. Toch mogen we niet, waarschuwt hij later, op zoek gaan naar autobiografische sleutels. Dat heeft de meeste filmhistorici er gelukkig niet van weerhouden om overeenkomsten te zien tussen Polanski's eigen ervaringen in het getto en The Pianist, zijn fascinatie voor jonge vrouwelijke seksualiteit in Tess (1979) of de Manson-moord op zijn vrouw Sharon Tate en het excessieve geweld in Macbeth (1971). Ook het in de huidige box opgenomen What? lijkt daar losjes op gebaseerd, een bizarre zwarte Alice in Wonderland-achtige komedie waarin de Amerikaanse Nancy door Italië vlucht voor verkrachters en terechtkomt in de commune van de excentrieke Joseph Noblart, die zich onledig houdt met perversiteiten. Ook Polanski zelf is even in deze film te zien.

Films****

Extra's*