`Kelly eiste veel van haar naasten'

De Duitsers Petra Kelly en Gert Bastian waren iconen van de vredesbeweging. Hun eigen levens echter eindigden met bruut geweld. Franz Xaver Kroetz maakte er een toneelstuk over dat hier in Nederland door Catherine ten Bruggencate en Rik van Uffelen wordt gespeeld.

Hij brengt haar ontbijt op bed. Zij zegt: ,,Ik eet niet zolang kinderen van de honger sterven.'' Dan probeert hij haar te voeren. Catherine ten Bruggencate speelt de vrouw, Rik van Uffelen speelt de man en beiden repeteren in een loods aan de Scheveningse haven. Het voor het Nationale Toneel vervaardigde decor stelt een woning voor waarin de twee elkaar niet kunnen ontlopen. De man en de vrouw zijn elkaars gevangene in Het Eind van de Paring. De Duitse toneelschrijver Franz Xaver Kroetz baseerde zijn stuk op de waar gebeurde liefdestragedie van het Duitse prominentenpaar Gert Bastian, een gewezen generaal, en Petra Kelly.

Kelly was de oprichtster van de Grünen en werd een icoon van de vredesbeweging. Hun privé-leven eindigde echter minder vredig. Op 1 oktober 1992 joeg Bastian haar een kogel door de linkerslaap. Daarna schoot hij zichzelf door het hoofd. ,,Een dubbele zelfmoord'', zeiden de Grünen direct. Catherine ten Bruggencate gelooft niet in die interpretatie.

,,Hij heeft haar gewoon vermoord. Er is geen enkele aanwijzing voor dat zij dood wilde. Alice Schwarzer met haar boek Een dodelijke liefde heeft mij daarvan overtuigd. De Grünen hadden het stel laten vallen en ineens stonden ze schijnheilig over die zogenaamde dubbele zelfmoord te snikken. Omdat hij ooit hun boegbeeld was wilden ze van hem geen dader maken. En haar wilden ze niet als zijn slachtoffer zien.'' Dat bracht Ten Bruggencate in een lastig parket: ,,Want in dit stuk smeekt zij erom door hem gedood te worden. Historisch gezien onrechtvaardig. Zonder meer was Petra Kelly een neurotische vredesengel, maar: een vredesengel. Ze mobiliseerde honderdduizenden mensen waardoor de stationering van kruisraketten in West-Europa met succes is tegengehouden. Ze was een ster en daarvoor is ze afgestraft.''

En toch, ondanks haar kritiek op Kroetz' `oer-Duitse en oer-romantische visie', speelt Ten Bruggencate het stuk zoals het er staat. ,,Ik ga er plat voor omdat het bloedgoed geschreven is. Omdat Kroetz vertelt wat burgerlijkheid is. Wat ijdeltuiterij is.''

,Het stuk geeft scherp de teloorgang weer van de idealen van de jaren zestig en zeventig'', vertelt Rik van Uffelen. ,,Daar zaten veel foute idealen bij, onrealistische. Ik ben een aanhanger van de grote complottheorie. Kan men hier geen wapens kwijt, dan wel ergens anders, want de fabrieken moeten door blijven produceren Dat is de wet van koop en verkoop. Locaal verzet hier en daar heeft dus weinig zin.''

Sceptisch is Van Uffelen ook over zijn personage. ,,Zijn militaire carrière is ten einde en lid worden van de vredesbeweging aan de zijde van een beroemde jonge vrouw ziet hij als een gat in de markt. Ineens is hij weer een ster. En hij surft niet alleen mee op de golf van de vredesbeweging maar ook op de golf van het feminisme. Bastian zei: `Lach me maar uit dat ik Kelly's tassendrager ben, ik durf dat, ik ben de nieuwe man.' Ook daarmee had hij weer een hoofdrol.''

,,Petra Kelly'', meent Ten Bruggencate, ,,had de bescherming van oudere mannen nodig. Zij moesten haar in alles steunen. Maar hoe afhankelijker zij van hen werd, hoe meer ze hen ging haten. En de keerzijde van Gerts verering voor haar was zijn diepe verachting.'' Wereldverbeteraars, denken de twee acteurs eensgezind, zijn thuis geen leuke mensen. ,,Kelly eiste verschrikkelijk veel van haar naasten. Bastian diende haar tien jaar, maar toen hij zeventig werd brak hij zijn been en kón hij niet meer. En zij maar de hele dag gillen: `Ik kan geen minuut zonder jou.'''

Rik van Uffelen besluit: ,,De tragiek van die twee is dat ze zo hardnekkig in een rol volharden waarvan ze de valstrik niet zien. Hij blijft haar verzorgen. Zij blijft schreeuwen dat ze iets goeds voor de wereld wil doen. Ze kunnen niet omschakelen naar een nieuwe taak die misschien beter zou passen bij hun levensfase.''

Het Eind van de Paring door het Nationale Toneel. Regie: Léon van der Sanden. Première: 20/11 Guido de Moorzaal, Nationale Toneel, Den Haag. Tournee t/m 22/12. Inl.: 070-3181444 of www.nationaletoneel.nl