Einde van een papieren tijger

Het topzwemmen is teruggekeerd in de moederschoot van de bond. Maar is de sport daarmee ook beter af?

Het is verleidelijk de cynici gelijk te geven. Zij die mede op basis van de stroperige totstandkoming van de Stichting Topzwemmen Nederland (STN) twee jaar geleden al de conclusie trokken dat de als slagvaardig en zelfstandig bedoelde topsportdivisie van zwembond KNZB een doodgeboren kindje was.

Twee jaar na de oprichting immers besloot het STN-bestuur zichzelf deze week op te heffen. Topzwemmen keert, bij gebrek aan financiële slagkracht en rendement vooral, per 1 januari terug in de moederschoot van de bond. ,,Het roemloze einde van een papieren tijger'', luidt het smalende commentaar van trainer-coach Fedor Hes.

Directeur Jos Kusters van de zwembond kent die schampere geluiden. ,,Maar we hebben de stichting wel degelijk kans van slagen gegeven.'' Hij verzet zich tegen de in zwemkringen vaak opgeworpen suggestie als zou hij nooit geloofd hebben in het model. ,,Vanuit mijn volleybalverleden was ik sceptisch over een los van de bond opererende stichting, want ik heb van nabij meegemaakt hoe het daar destijds mis ging. Maar tegengewerkt heb ik het project nooit.''

Maar waarom struikelde de als aanjager van de topsport bedoelde divisie dan zo jammerlijk over de eigen ambities? Kusters somt drie oorzaken op: ,,De bemanning, de verwachtingen en de gebrekkige communicatie, waardoor het onderlinge vertrouwen allengs minder werd en iedereen zich na verloop van tijd op zijn eigen eilandje ingroef.'' Een hoofdschuldige van het demasqué weigert Kusters aan te wijzen: ,,Ik wil niet zwartepieten.'' Na enig aandringen: ,,Het heeft ontbroken aan een professioneel bruggenbouwer, aan iemand die respect krijgt én afdwingt en daarnaast over voldoende verstand van topsport beschikt.''

Opmerkelijk genoeg mag de voorzitter van de opgeheven topsportpoot, Meeuwis Bouw, blijven zitten: hij treedt als portefeuillehouder topzwemmen toe tot het bondsbestuur. Moet hij geen conclusies verbinden aan het falen? Die vraag werkt op de lachspieren van de accountant. ,,Als mensen dat vinden, hoor ik dat graag. Voorlopig heb ik niets gehoord, en denk ik mede op basis van de ervaringen van de afgelopen maanden een waardevolle bijdrage aan de nieuwe structuur te kunnen leveren.''

Hamvraag is of het topzwemmen beter af is onder de vleugels van de van oudsher breedtesport-geörienteerde bond, die ook nog drie andere disciplines (schoonspringen, synchroonzwemmen en waterpolo) moet bedienen? Kusters meent uiteraard van wel. ,,Het is niet zo dat we de klok vier jaar terugdraaien. Integendeel: we hebben onze lessen geleerd, en leggen het accent op talentontwikkeling. Daar wringt de schoen. En ja, wij zullen het vertrouwen van velen moeten herwinnen.''

,,Een krachtdadige topsportcoördinator'' moet leiding gaan geven aan de te vormen topsportcommissie, die volgens Kusters ,,niet onder curatele van de bond'' zal worden geplaatst. Bij de NK kortebaan (25 meter), medio volgende maand in Drachten, hoopt de KNZB de sporttechnische analyse te presenteren, die is opgesteld door bondscoaches André Cats (senioren) en Marcel Wouda (junioren), en als leidraad dient voor de komende jaren.

Ook Bouw is hoopvol gestemd, ook al zal het topzwemmen onder druk van de bezuinigingen jaarlijks tien procent (30.000 euro) moeten inleveren. Hij signaleert een omslag in ,,het topsportdenken'' binnen de bond. ,,Dat is, naast alle mislukkingen van STN, wél winst. Iedereen heeft in Athene kunnen constateren dat de relatieve luxe van de top, met allerlei exotische trainingskampen, de afgelopen vier jaar niet heeft geleid tot spectaculaire prestaties. Dan kiezen wij met het oog op de lange termijn er liever voor om de schaarse middelen in te zetten voor talentontwikkeling.''

Ad Roskam, oud-topsportcoördinator bij de KNZB en geestelijk vader van STN, kan alleen maar hopen dat zijn erfenis goed wordt beheerd. ,,Het gaat niet om de vorm, maar om de inhoud, dus ik kan wel leven met deze stap'', zegt de huidig technisch adviseur van NOC*NSF. ,,Vraag is of de bond erin slaagt iemand te vinden die de kar echt kan trekken en de rijen weet te sluiten.'' Het aanblijven van Bouw noemt Roskam ,,niet de meest voor de hand liggende keuze''.

Jacco Verhaeren, trainer van onder meer olympisch kampioen Pieter van den Hoogenband, op zijn beurt heeft weinig fiducie in wat hij ,,een terug-bij-af-situatie'' noemt. ,,Dat de bond talentontwikkeling ter hand neemt, prima. Maar topsport? Dat vereist een krachtige en bindende persoonlijkheid, iemand die full- en dus niet parttime in dienst is en bij machte is de sport te vermarketen. STN was een schoolvoorbeeld van verkeerde mensen op verkeerde plaatsen. Het enige wat die club uit de markt heeft gehaald, is die inmiddels beroemde 16.000 euro van DSB. Voor dat bedrag was de bakker op de hoek ook bereid geweest z'n naam aan het topzwemmen te verbinden.''

Ook bondscoach André Cats, het grootste slachtoffer van de patstelling binnen STN, heeft zijn bedenkingen. ,,Ik heb begrip voor deze stap, al heeft men niet erg lang stilgestaan bij de mogelijkheid van een doorstart van STN. Mede daarom ben ik sceptisch: de makkelijkste oplossing is namelijk niet altijd de beste. Ik ben dan ook benieuwd hoe de bond deze ambitie gaat oppakken en iedereen weer op één lijn krijgt. Dat laatste is nodig, want in zo'n kleine wereld kan de grote wereld van de topsport alleen in gezamenlijkheid bestormd worden. Dat is STN niet gelukt, terwijl de inspanningen en ik kan het weten enorm zijn geweest.''

Het is nog maar de vraag, aldus Cats, of hij bij de bond blijft.