Dure behandeling ontdekt tegen zeldzame koude-allergie

Er zijn mensen die op kou reageren met huiduitslag en griepachtige klachten. Als dat vaker in de familie voorkomt, lijden deze mensen aan familiale koude-allergie, een zeldzame erfelijke afwijking. Een paar jaar geleden ontdekten onderzoekers van de universiteit van Californië dat die erfelijke koude-allergie het gevolg is van een mutatie in het gen dat codeert voor het eiwit cryopyrine. Nu hebben ze er ook een behandeling voor gevonden (Lancet, 13 november 2004).

Op een verblijf in koude lucht, bijvoorbeeld een ruimte met airconditioning, reageert het lichaam van mensen met familiale koude-allergie binnen enkele uren alsof het is aangevallen door een bacterie of een ander vreemd organisme. Er treedt een echte ontstekingsreactie op, met naast huiduitslag ook koude rillingen, koorts, rode ogen, spierpijn en pijnlijke gewrichten, zoals bij griep. Na een dag zijn de klachten meestal weer verdwenen maar bij sommige van deze patiënten blijven er ook tussen de aanvallen door chronische ontstekingsverschijnselen bestaan.

De Californische wetenschappers hebben vier patiënten met familiale koude-allergie en drie gezonde controlepersonen (de echtgenoten) gevraagd om 45 minuten lang te verblijven in een ruimte met een temperatuur van 4 graden Celsius. Ze constateerden dat er in de huid van de aan koude-allergie lijdende proefpersonen overmatige hoeveelheden interleukine-1 (IL-1) kwamen. Die stof speelt een belangrijke rol bij het ontstaan van koorts en ontstekingsverschijnselen.

Daarop hebben de onderzoekers de patiënten het medicijn anakinra toegediend. Dat is een met recombinanttechnieken geproduceerde IL-1-receptorblokker die ook wel bij reuma wordt gebruikt. Het effect was verbluffend: een injectie hiermee in de huid voordat de patiënten de koude kamer ingingen, kon elke vorm van koude-allergie voorkomen. Sommige patiënten gingen na een prikje met anakinra zelfs uit pure vreugde weg op een sneeuwmobiel of wandelen in guur weer op het strand, dingen die ze nooit gekund hadden. Maar het mooiste was, zo zei een patiënte, dat haar man niet meer thuis hoefde te lijden onder temperaturen van 27 graden en meer.

Familiale koude-allergie (familial cold autoinflammatory syndrome of FCAS) is een zeldzame dominant erfelijke ziekte. In Verenigde Staten zijn zo'n 300 patiënten, grotendeels nakomelingen van één man die rond 1600 is geëmigreerd uit Noord-Europa. Er bestaat ook nog een veel vaker voorkomende verworven vorm van koude-allergie. FCAS verschilt van die verworven vorm omdat de huiduitslag ook op niet-direct aan koude blootgestelde plaatsen ontstaat. De verworven vorm van koude-allergie heeft ook een andere oorzaak: de mestcellen reageren op koude met het uitscheiden van overmatige hoeveelheden histamine. Daarbij kunnen antihistaminica dus helpen.

De behandeling van familiale koude-allergie is duur. Hier in Nederland kost een injectie met 100 milligram anakinra, de bij dit onderzoek gebruikte dosering, maar liefst 1100 euro (en dat wordt voor deze indicatie niet vergoed). De Californische wetenschappers leggen daarom meer de nadruk op het wetenschappelijke belang van hun onderzoek omdat dezelfde ontstekingsfactor vermoedelijk ook een rol speelt bij veel vaker voorkomende aandoeningen als aderverkalking en de ziekte van Alzheimer.