De premie staat al vast

Voor werkgevers is het nog niet duidelijk of zij in het nieuwe zorgstelsel nog wel collectieve verzekeringen gaan afsluiten: `Valt er voor ons nog wat te onderhandelen?'

IBM heeft nu een collectieve ziektekostenverzekering voor alle werknemers maar of het bedrijf die na 1 januari 2006 nog heeft, is niet zeker. ,,We onderzoeken de consequenties van het nieuwe zorgstelsel om daarna te beslissen hoe we ermee om zullen gaan'', aldus een woordvoerder van IBM. ,,Wij zijn ons nog aan het beraden'', aldus staalbedrijf Corus. Een telefonische rondgang over de nieuwe zorgverzekeringswet langs enkele grote werkgevers levert vrijwel identieke reacties op. Voor de werkgevers is het nog te vroeg om een besluit te nemen over de toekomst van de collectieve ziektekostenverzekeringen die zij voor hun werknemers afgesloten hebben.

In 2006, als het nieuwe zorgstelsel ingaat, verdwijnt het verschil tussen particulier verzekerden en ziekenfondsverzekerden. Een nieuwe basisverzekering vervangt het huidige ziekenfonds, de particuliere ziektekostenverzekeringen en de publiekrechtelijke regelingen voor ambtenaren. Net als nu nog het geval is, komt in het nieuwe stelsel de premie voor rekening van werknemers en werkgevers. Maar er zijn wel grote verschillen. Nu is tweederde van de werknemers via het ziekenfonds verzekerd tegen ziektekosten. De rest – werknemers met een inkomen boven de ziekenfondsgrens van ongeveer 32.000 euro – heeft een verzekering afgesloten bij een particuliere verzekeraar. Van deze particulier verzekerden heeft ruim 60 procent een collectieve verzekering via de werkgever. Voor werknemers is dat doorgaans aantrekkelijk. Omdat de werkgever veel polissen ineens afsluit, kan hij bij de verzekeraar forse premiekortingen bedingen. Soms krijgt de werkgever extra korting als hij in zijn bedrijf een goed zorgbeleid voert, waardoor werknemers minder vaak een beroep doen op de verzekering. Hierdoor wordt de premie veel lager dan wanneer de werknemer in zijn eentje een verzekering afsluit.

Bovendien betalen werkgevers vaak een deel van de premie terug als werknemers meedoen aan de collectieve ziektekostenverzekering. Veelal betalen ze ongeveer de helft. Werknemers die afzien van de collectieve verzekering en zelf een verzekeraar kiezen, komen niet in aanmerking voor deze tegemoetkoming in de ziektekosten. De bijdrage van de werkgever aan de ziektekostenverzekering van de werknemer is vrijwillig. Het is een van de onderwerpen waarover werkgevers en werknemers afspraken maken in het arbeidsvoorwaardenoverleg. De bijdrage van de werkgevers aan de verzekering van werknemers die binnen het ziekenfonds vallen is daarentegen verplicht. Werkgevers betalen voor elk personeelslid dat via het ziekenfonds verzekerd is een inkomensafhankelijke premie. In totaal betalen de werkgevers jaarlijks ruim 13 miljard aan ziektekostenpremies. De werknemers betalen samen eenzelfde bedrag.

Ook in het nieuwe stelsel blijven werkgevers en werknemers allebei ongeveer de helft van de premie betalen. Alleen is de werkgeversbijdrage vanaf 2006 wettelijk verplicht. De hoogte van deze bijdrage hangt af van het inkomen van de werknemer in kwestie. De werkgevers zijn hier niet blij mee. ,,Het bedrag dat de werkgevers moeten betalen staat vast'', zegt Machel Nuyten, secretaris gezondheidszorg van werkgeversorganisatie VNO-NCW. ,,De werkgever heeft er straks dus geen belang bij als de verzekeraar premiekorting geeft omdat er een collectief contract is. Het is daarom de vraag of werkgevers dan nog collectieve contracten voor ziektekostenverzekeringen willen afsluiten. Ze hebben zelf niets aan de premiekorting, want hun eigen afdracht blijft hetzelfde.''

Daar komt nog bij dat verzekeraars niet meer onbeperkt korting kunnen geven. Zodra een verzekeraar korting geeft aan een partij die een collectief contract afsluit, moet hij dezelfde korting ook geven aan andere collectieven van ongeveer dezelfde omvang. Dat betekent dat andere werkgevers, maar bijvoorbeeld ook patiëntenverenigingen of ouderenbonden die voor hun leden een collectieve verzekering willen, dezelfde premiekorting krijgen. ,,Dat maakt de premiekorting voor werkgevers oninteressant'', zegt Karin Kuiper, secretaris sociale zekerheid van werkgeversorganisatie MKB-Nederland. ,,Bovendien ligt het basispakket vast. Er zijn wel verschillende polissen, bijvoorbeeld een polis die de onkosten vergoedt of een polis met preferred providers (vooraf gecontracteerde zorg) of een combinatie hiervan, maar het feitelijke pakket ligt vast. Werkgevers kunnen dus ook niet meer onderhandelen over de inhoud van het pakket.'' Het enige waar zij over kunnen onderhandelen zijn de aanvullende verzekeringen.

Ook VNO-NCW betreurt het dat het basispakket vastligt. ,,Als werkgevers met de verzekeraars afspraken kunnen maken over de inhoud van het pakket, kunnen ze extra aandacht besteden aan preventie en verzuimbegeleiding'', zegt Nuyten. ,,Dan kun je per branche bekijken wat gunstig is, want beroepsgroepen hebben vaak hun eigen gezondheidsproblemen. In het basispakket zit geen maatwerk. Financieel en inhoudelijk is er voor werkgevers geen prikkel meer om een collectief contract af te sluiten.''

De zorgverzekeraars begrijpen de kritiek van de werkgevers. Ook zij zijn het er niet mee eens dat een verzekeraar die korting geeft aan een collectief diezelfde korting ook aan andere collectieven moet geven. Bovendien vinden zij, net als VNO-NCW en MKB-Nederland, dat werkgevers er zelf financieel belang bij moeten hebben als ze een korting bedingen. Maar onderling verschillen de zorgverzekeraars sterk van mening over de omvang van dat financiële voordeel. ,,Voor de ene verzekeraar is een paar procent korting acceptabel, de andere wil veel verder gaan'', zegt Sandra den Held, woordvoerder van Zorgverzekeraars Nederland. ,,Dat heeft met solidariteit te maken. Als een collectief van werknemers hoge korting krijgt, betalen de niet-werknemers meer premie. Er zijn zorgverzekeraars die daar veel moeite mee hebben.''

Joop Hendriks, raad van bestuur Agis zorgverzekeringen, is een van die verzekeraars. ,,Wij vinden het verstandig om in de collectieve verzekering beperkingen aan te brengen. Omdat voor de werkgevers vaak andere belangen spelen dan alleen de ziektekostenpolis. In de collectieve contracten spelen ook pensioenpolissen en ziekteverzuimmaatregelen mee. Verzekeraars die die producten willen verkopen kunnen aan prijsdumping op de ziektekostenpolissen gaan doen. Dat is niet de bedoeling die de overheid met een algemene volksverzekering voor ziektekosten heeft. Want linksom of rechtsom gaat er dan toch kruissubsidie plaatsvinden, waarbij individuele patiënten gaan betalen voor het feit dat er voor collectiviteiten korting wordt gegeven. Dat is onze veronderstelling. Laat je dat vrij, dan gaan er ongelukken gebeuren.''

Volgens de werknemers is het ook helemaal niet erg als de collectieve ziektekostenverzekeringen verdwijnen. ,,Omdat de overheid het nu netjes gaat regelen, wordt collectiviteit minder belangrijk'', stelt Henk van der Velden, beleidsadviseur gezondheidszorg van de FNV. ,,Werknemers krijgen eindelijk keuzevrijheid en kunnen zelf een verzekering kiezen. Ook de werknemers die niet mee doen aan een collectieve verzekering.'' Omdat in het nieuwe zorgstelsel een acceptatieplicht geldt, waardoor iedereen een ziektekostenverzekering kan afsluiten, is volgens de FNV een collectieve verzekering niet meer nodig. De werkgeversbijdragen komen terecht in een vereveningsfonds. Verzekeraars met veel klanten met hoge ziektekosten in hun bestand krijgen uit dit fonds meer geld dan verzekeraars met een heel gezond klantenbestand. Hiermee wil het kabinet risicoselectie voorkomen. ,,De combinatie van een acceptatieplicht en een vereveningsfonds en het feit dat de belastingdienst een inkomensafhankelijke zorgtoeslag uitkeert, betekent dat iedereen overal een betaalbare polis kan kopen'', zegt Van der Velden.

Niet iedereen is voor het terugbrengen van de collectiviteit. Volgens Lucy Kok, hoofd zorg en zekerheid bij economisch onderzoeksbureau SEO, hebben werknemers echter wél belang bij collectieve verzekeringen omdat werkgevers in de aanvullende pakketten afspraken kunnen maken met de verzekeraars over beperking van het ziekteverzuim. Kok wijst erop dat zulke contracten het mogelijk maken de zorg scherp in te kopen. Werkgevers die een collectief contract afsluiten kunnen druk uitoefenen op de verzekeraars om de premies laag te houden. De zorgverzekeraars zullen dan op hun beurt weer scherp gaan onderhandelen met de aanbieders van zorg. Zij zullen hierdoor gedwongen worden efficiënter te gaan werken. ,,Dan zullen uiteindelijk de preferred-providercontracten het goedkoopst zijn'', zegt Kok. ,,Dan kan de verzekeraar goede prijsafspraken maken met vooraf gecontracteerde zorgaanbieders.'' Kuiper van MKB-Nederland ziet nog een heel ander voordeel aan het collectieve contract. ,,De verzekeraars worden straks behoorlijk machtig. Dan is het goed als de werkgevers met collectieve contracten tegenwicht bieden. Maar dat gebeurt alleen als de wet het voor werkgevers aantrekkelijk maakt om collectieve contracten af te sluiten.''

De keuzevrijheid van werknemers is veiliggesteld in het nieuwe stelsel. Wie niet mee wil doen aan de collectieve verzekering van de werkgever wordt daar financieel niet meer voor gestraft. Kok: ,,Met of zonder collectieve contracten, de keuzevrijheid van de consument wordt hoe dan ook groter.''