Virtuoos spel met licht en schaduw in `Sleepless'

Wat in het nieuwe programma Rush van de jongere groep van het Nederlands Dans Theater eigenlijk het meest opvalt – behalve de altijd fantastische danskwaliteit – is het uitstekend gebruik van attributen, van licht en van theatrale beelden.

Zo begint het nieuwe Sleepless van Jirí Kylián al direct met een spannend visueel spel: een danseres beweegt in een smalle lichtbundel. Haar schaduw is zichtbaar op een witte, schuin op het toneelvlak geplaatste wand van doeken. Wanneer die schaduwvrouw een van de doeken iets opzij schuift en door de smalle spleet verdwijnt, blijft de echte vrouw nog even schaduwloos aanwezig tot ook zij door de doeken heen stapt. Je hebt een moment twee mensen gezien. Met die splijtende doeken, de schaduwen en lichtval speelt Kylián een levendig, vernuftig spel waarin ledematen, rompen en hoofden op onverwachte plekken opduiken of verdwijnen en lichamen zich in bizarre vormen manifesteren. Dat zijn al lang geen nieuwe vondsten meer, maar Kylián weet je toch weer te betoveren door de precisie, de humor en de onderhuidse dramatiek die hij erin weet aan te brengen.

Buiten dat spel met doeken, schaduwen en licht ontstaan er enkele wonderschone duetten waarin de lichamen elke beweging in de ruimte kalligraferen als krachtige Aziatische lettertekens. Elke muzikale nuance van de interessante compositie van Dirk Haubrich krijgt een feilloos geïnterpreteerde fysieke equivalent. In de zo harmonieus verlopende bewegingen is een agressie voelbaar, een machteloosheid ontstaan door onvervulde verlangens en onuitgesproken conflicten.

De partners kijken elkaar nauwelijks aan, de hoofden zijn meestal afgewend, zowel in de vinnige aanvallende momenten als in die van verbonden tederheid. Sleepless is misschien niet Kyliáns grootste of verrassendste meesterwerk maar overtuigt absoluut door de schoonheid en inventiviteit van de dans en de bezielde uitvoering door de zes jonge dansers Aurélie Cayla, Nina Botkay, Andrea Schermoly, Alexander Ekman,Kenta Kojiri en Alejandro Cerrudo.

Fraaie theatrale vormgeving en ingenieuze belichting vormen ook een belangrijk bestanddeel van Caterpillar, een nieuw werk dat de ruim dertig jaar in Nederland werkende Japanner Shusaku Takeuchi voor alle zestien nog geen 23 jaar oude NDTII dansers maakte. Het beeld van het kleine, lilliput-achtige wezentje in haar witte jurk met sleep en strik dat zich kronkelend uit het beddengoed en haar partner daarin losmaakt en in een stroom van zich langzaam tegen de wind in verplaatsende mensen terechtkomt blijft, op het netvlies gekleefd. Dat gebeurt ook bij de twee vrouwen die doorzichtige luchtballen sierlijk heen en weer kaatsen en het macho geweld waarmee de in zwarte pakken gehulde mannen het toneel in beslag nemen. Of het moment aan het slot van het ballet waarin de vrouwen hun lieve, voile wapperjurkjes hebben verwisseld voor net zulke zwarte gevechtstenues als de mannen en zij met hen in een redeloze en radeloze drift tenonder gaan. Maar het statement dat Takeuchi wilde maken – dat van de effecten van een oorlog op een jonge generatie – komt niet echt uit de verf. Daarvoor is de bewegingstaal ondanks de overduidelijke integriteit te zwak en de constructie te fragmentarisch.

De absolute hoogtepunten werden in dit programma voor mij de twee reprises, het ultra korte, spirituele duet Shutters Shut en het ontroerende Subject to change van het koppel Paul Lightfoot/Sol León. Wat kan dansen toch adembenemend mooi zijn.

Gezelschap: NDTII Nieuwe werken: caterpillar, choreografie, kostuums, toneelbeeld en licht: Shusaku Takeuchi. Muziek: Det Wiehl. Sleepless, choreografie en toneelbeeld: Jirí Kylián muziek: Dirk Haubrich, Kostuums: Joke Visser, licht: Kees Tjebbes. Gezien: 11 november, Lucent Danstheater, Den Haag. Tournée t/m 14 december. Inl. 070-8800100 of www.ndt.nl