Gekozen burgemeester wacht hindernisbaan

Tegenstand tegen de rechtstreeks gekozen burgemeester komt uit allerlei hoeken. Deze week uit de Eerste Kamer.

Nog steeds is het mogelijk dat in 2006 de eerste burgemeesters rechtstreeks worden gekozen. Maar voor het zover is, wacht het kabinet een stevige hindernisbaan.

In de Tweede Kamer is het CDA de lastigste horde voor minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing, D66). De oppositie is al tegen, dus steun van regeringspartij CDA is onontbeerlijk. De christen-democraten zijn gebonden door het regeerakkoord om vóór de direct gekozen burgemeester te stemmen. Maar het CDA wil niet akkoord gaan met het verkiezen van alle burgemeesters ineens in 2006, zoals het kabinet voorstelt, zegt Kamerlid Spies. Het CDA steunt daarbij op de verzamelde Nederlandse gemeenten, die zich deze maand ook tegen invoering ineens in 2006 uitspraken.

Minister De Graaf heeft een ontsnappingsroute voor dit obstakel. Als alternatief ligt een optie klaar om een deel van de burgemeesters in 2006 te laten kiezen en een deel in 2010. De VVD-fractie in de Tweede Kamer, die daar tot nu toe tegen was, denkt daar inmiddels over na, zegt woordvoerder Van Beek. Net als het CDA vreest de VVD het verzet uit de gemeenten.

Het hoogste adviescollege van de regering, de Raad van State, wierp onlangs een nieuwe hindernis op. Het inmiddels naar de Kamer gestuurde advies van de Raad over het wetsvoorstel blijkt stevige bezwaren te bevatten tegen de motivering van De Graaf voor de gekozen burgemeester. Het kabinet verdoezelt volgens de Raad het belangrijkste argument: een kennelijke politieke opvatting over de inrichting van de democratie.

Dit obstakel lijkt geen al te groot probleem. Het CDA wil het debat niet meer laten gaan over de fundamentele overwegingen om tot een direct gekozen burgemeester te komen, zegt Spies. De VVD vindt het belangrijkste aspect van het advies dat de Raad geen formele bezwaren heeft tegen de direct gekozen burgemeester, zegt Van Beek.

Deze week bleek het gevaar voor De Graaf echter opeens uit de Eerste Kamer te komen. De fractieleiders van de twee grootste partijen in de Senaat, CDA en PvdA, dreigden de grondwetswijziging tegen te houden die een voorwaarde is voor de invoering van de direct gekozen burgemeester. Directe verkiezingen zijn namelijk pas mogelijk, wanneer uit de grondwet is geschrapt dat de Kroon de burgemeester benoemt. Alleen de Eerste Kamer hoeft nog met deze grondwetswijziging in te stemmen, maar wel met tweederde meerderheid, zoals de Tweede Kamer eerder deze maand deed. CDA en PvdA hoeven in de Eerste Kamer dus niet eens samen op te trekken om de wijziging te blokkeren.

Elk heeft zij eigen motieven om dat te doen, zo bleek. CDA-fractievoorzitter Werner memoreerde dat het CDA, overeenkomstig het verkiezingsprogramma, steeds tegen het uit de grondwet halen van de benoeming stemde. De PvdA was tot nu toe voor de grondwetswijziging, maar maakt nu bezwaar tegen de `koppelverkoop' van de grondwetswijziging en het wetsvoorstel van het kabinet. Senaatsleider Noten kreeg er zelfs `visioenen' van dat het kabinet zou vallen, zei hij.

Die suggestie van de PvdA-senator valt niet goede aarde bij degenen in zijn eigen partij die vóór de gekozen burgemeester zijn. PvdA-leider Bos maakt zich ,,ernstig ongerust'', hoorde Noten. De PvdA, die de burgemeester door de raad wil laten kiezen, wil geen conservatieve indruk maken door de grondwetswijziging te blokkeren die de direct gekozen burgemeester mogelijk maakt. Bos, persoonlijk voorstander van directe verkiezingen, mag van Noten proberen de PvdAérs in de Eerste-Kamerleden te overtuigen, maar hij krijgt geen garanties.

Hetzelfde geldt voor het CDA. Vanuit de Tweede-Kamerfractie van het CDA is een ,,dringend stemadvies'' aan de eigen senatoren gegeven, zegt Spies. ,,Maar we hebben ze niet aan een touwtje''.