`Gedreven door een zelfgefabriekte islam'

,,Frustraties over hun positie in het Westen maakt sommige jonge moslims ontvankelijk voor de zelfgefabriekte interpretatie van de islam van terroristische groepen'', zegt de Franse islamoloog Gilles Kepel.

De moord op Theo van Gogh maakt volgens de vooraanstaande Franse islamoloog Gilles Kepel deel uit van de `fitna' (letterlijk: chaos), een machtsstrijd binnen de islam. Kepel, verbonden aan het Centre National de Recherche Scientifique (CNRS) en hoogleraar aan het Institut des Études Politiques (IEP), schreef tal van boeken over de islam. Het laatste, Fitna. De oorlog in het hart van de islam, verscheen vorige maand. In het boek betoogt Kepel dat het huidige islamitische terrorisme niet zozeer een jihad is, een oorlog tegen het (ongelovige) Westen, alswel een fitna.

Volgens Kepel hebben Al-Qaeda en dergelijke groepen in de jaren negentig geprobeerd de bevolking in islamitische landen als Egypte en Algerije te mobiliseren tegen hun corrupte regeringen. Omdat dat mislukte, hebben zij, gezien de grote aantallen moslims in het Westen, het slagveld verlegd naar met name Europa. De moord op Theo van Gogh is onderdeel van deze `slag om Europa'.

,,Opvallend aan de moord is dat het om een soort hybride mengsel gaat van de fatwa van de Iraanse geestelijk leider Khomeiny eind jaren tachtig tegen de schrijver Salman Rushdie om diens boek De Duivelsverzen en de recente aanslagen van 11 maart in Madrid. Khomeiny veroordeelde Rushdie ter dood in de hoop de islamitische massa weer achter zich te krijgen op een moment dat Iran invloed verloor door de succesvolle jihad in Afghanistan. Rushdie was slechts een aanleiding, de fatwa zelf was een uiting van een machtsstrijd binnen de islam. Het is vandaag niet anders. De huidige generatie terroristen werpt zich op als de herauten en helden van de zuivere islam, met de bedoeling de massa's achter zich te krijgen. Ook de aanslagen in Madrid, als afstraffing voor de Spaanse agressie tegen de islam in Irak, moeten in dat licht worden bezien.''

De rekrutering van jonge, vaak goed opgeleide moslims duidt volgens Kepel op de `schizofrenie' die ontstaat door enerzijds hun leven in het Westen en anderzijds de `hersenspoeling' door terroristen via internet.

,,Gedreven door frustraties over hun positie in het Westen zijn sommige jonge moslims ontvankelijk voor de zelfgefabriekte, rigoureuze interpretatie van de islam van terroristische groepen. De plaatselijke imam, die voorheen de traditionele islam verklaarde, bestaat niet meer en is vervangen door virtuele, kwaadwillende exegeten op internet. Juist de derde generatie is er gevoelig voor. Ze gaat op zoek naar een traditie, maar kent die niet. De derde generatie Noord-Afrikaanse joden in Frankrijk ging op een gegeven moment ook gefillte fisch eten in plaats van de couscous van hun grootouders.''

Zonder internet zou het huidige terrorisme volgens Kepel niet bestaan. ,,De schending van het stoffelijk overschot van Van Gogh is afgekeken van internet. De onthoofding is een vast onderdeel, omdat voorkomen moet worden dat het hoofd naar het paradijs gaat. Dankzij internet leeft een aantal jonge, westerse moslims niet langer in Nederland, België of Frankrijk, maar in de fantasiewereld van fundamentalistische sites. Deze hersenspoeling op afstand sluit ze op in een universum, waar westerse waarden niet meer gelden. Ernstige schizofrenie leidt zoals bekend tot zelfmoord. Kamikaze-acties, waarvan de moord op Van Gogh trekken vertoont, zijn een vorm van zelfmoord, vermomd als martelaarschap.''

In 1989 wees Gilles Kepel in een interview al op de gevaren van het multiculturele model, zoals hij dat in Groot-Brittannië ontwaarde. Door afzonderlijke gemeenschappen aan te moedigen zoveel mogelijk hun eigen identiteit te bewaren zou, zo vreesde Kepel destijds, een `getto-generatie' ontstaan, die `op termijn het uiteenvallen van de huidige vorm van onze samenleving, van onze vrijheden en van de democratie' zou kunnen veroorzaken.

Nog meer dan Groot-Brittannië, zegt Kepel nu, is Nederland de exponent van het multiculturele model, met het op integratie gerichte Franse model als andere uiterste. Volgens Kepel kunnen ,,in elk West-Europees land moslimterroristen opstaan, ook in Frankrijk'', maar hij denkt toch dat het Franse integratiemodel veel kwaad voorkomt.

,,In Frankrijk staat de relatie tussen de staat en de individuele burger voorop – wat die burger verder nog is, doet niet terzake. Het betekent dat iedere burger gelijk is. In Nederland is de burger vooral lid van een groep. Het bijzonder onderwijs is er een kwalijke uiting van. Het Nederlandse systeem sluit mensen op. Het is politiek-correct verpakte apartheid, precies zoals de Nederlanders die ook in hun koloniën toepaste. Het is een systeem waarin geboorte bepalend is voor je positie.

,,Het is wrang dat in Noord-Europa uitgerekend links deze benadering altijd heeft verdedigd. Dat doet het trouwens nog steeds, nu in zijn hoedanigheid als anders-globalisten. Het Franse verbod hoofddoeken te dragen op openbare scholen werd op het laatste Europese Sociale Forum, in Londen, verketterd. Maar het republikeinse onderwijs is van oudsher een integratie-machine. Eigen identiteit wordt hooguit getolereerd als folklore – dat gold al in de tijd van de verfransing van de Bretonnen, de Basken, de Auvergnats. Kinderen worden gemeenschappelijke waarden bijgebracht, op openbare, gemengde scholen. Er is daardoor bij voorbeeld geen `seksueel taboe' tussen de verschillende groepen. Het gemengde huwelijk, integratieteken bij uitstek, is in Frankrijk bijna regel, en in Nederland en Groot-Brittannië uitzondering. Mijn Britse collega Trevor Phillips stelt terecht dat multiculturalisme tot balkanisering leidt.''

Frankrijk telt weliswaar weinig islamitische politici – een van de voorwaarden voor integratie, volgens Kepel – maar desondanks en ondanks de problematische `banlieue', de voorsteden, delen de Franse moslims een `wij'-gevoel met de rest van de bevolking. ,,Dat bestaat in Nederland niet, hoewel de politieke partijen wel moslims in hun gelederen hebben. Maar die zijn gewoon door de partijtop op de lijst gezet. Het is windowdressing en geen gevolg van de wil van de kiezer. Je ziet het op een dramatisch moment als de moord op Van Gogh. Het land `ontdekt' als het ware ineens zijn moskeëen en steekt die van de weeromstuit in brand. De multiculturele onverschilligheid slaat om in het andere uiterste. Ook na 11 september is dat gebeurd in Nederland, typerend genoeg in Frankrijk niet.''

Volgens Kepel moet er een algemeen, Europees integratiebeleid komen en moet het onderwerp met voorrang op de agenda worden gezet. Daarbij moet voor ogen gehouden worden dat niet de islam problematisch is, maar de interpretatie ervan, door terroristen. ,,Zelfs de sharia, die in detail voorschrijft hoe te leven, hoeft geen probleem te zijn. Het jodendom kent hetzelfde, met de halakhah, en Noord-Afrikaanse joden kenden op een bepaald moment zelfs ook bekeringsdrift. Typerend voor het christendom is het adagium `aan de keizer wat des keizers is, aan God wat Godes is'. Dat is een groot verschil met de islam en het jodendom. Maar ook deze godsdiensten hebben in de loop der eeuwen met de scheiding tussen het aardse- en bovenaardse leren omgaan, al heeft ook het pleidooi voor strikte toepassing van de wetten altijd bestaan.''