Een grote Nederlander kiezen kan, met digitale tv

Digitale tv is bezig aan een langzame opmars. Het biedt de kijkers een beter beeld en meer mogelijkheden. Maar zolang de kabel al veel zenders biedt, laat de doorbraak op zich wachten.

Had interactieve televisie de chaos bij de verkiezing van de grootste Nederlander kunnen voorkomen? Pim Fortuyn werd uitgeroepen tot winnaar, terwijl later bleek dat Willem van Oranje de meeste stemmen had gekregen. Omdat mensen in de finaleronde uitsluitend telefonisch konden reageren, raakten de telefoonlijnen overbelast en kon de computer die de stemmen telde, de stroom niet meer aan.

Toen de BBC twee jaar geleden Great Britons uitzond, stemde een groot aantal kijkers met de afstandsbediening. Met een druk op the red button, de rode knop op een speciale afstandsbediening, kregen zij een digitaal menu op hun scherm. Daar vonden zij achtergrondinformatie en konden zij een stem uitbrengen. Een soortgelijk menu zit bij alle Britse zenders.

Televisie is `digitaal' wanneer de beelden via digitale signalen doorgegeven worden. Bij de geavanceerde, interactieve variant kan de kijker zelf, met een toetsenbord of afstandsbediening, deelnemen aan het programma.

In Nederland zijn de tv-toestellen analoog. Een decoder zet het digitale signaal om. Bij analoge tv kunnen kijkers alleen aan een tv-programma deelnemen door te bellen, te internetten of te sms'en. Om met de afstandsbediening te kunnen stemmen, is interactieve digitale tv nodig.

Maar voordat die zich in Nederland zal ontwikkelen, moeten er meer digitale kijkers zijn.

Volgens de Stichting Kijkonderzoek had in 2003 4,8 procent van de bevolking een digitaal abonnement met bijbehorende decoder. 2,2 procent van de mensen kijkt weleens tv via internet. De mensen met een digitaal abonnement kiezen dit vanwege het scherpe beeld en/of het uitgebreide zenderpakket. Vooral bij immigranten is digitale tv via de satelliet in trek. Daarmee kunnen zij de televisiezenders uit hun land van herkomst ontvangen.

Digitale tv bestaat al vijftien jaar, waarom zou er nu een doorbraak komen? ,,Het is een soort kip-en-ei-verhaal'', zegt Erwin Blom, hoofd digitaal van de VPRO. Zolang digitale tv alleen een scherper beeld biedt, zijn er maar weinig mensen die het willen hebben. Pas als het iets extra's oplevert, zoals meer aantrekkelijke zenders, zullen er meer kijkers voor kiezen. En als die kijkers komen, pas dan zal digitale tv doorbreken.

Gezien de plannen van de omroepen, gaat digitale tv in Nederland zich de komende twee jaar flink ontwikkelen. De Publieke Omroep wil vijf themakanalen lanceren, met oude programma's gerangschikt naar thema: nieuws, sport, cultuur, jeugd en parlement. De VPRO begint de komende maanden met een geschiedeniskanaal en een documentairekanaal, te zien op internet en via de kabel.

Ook de commerciële omroepen denken digitaal. SBS wil volgend jaar een aantal themakanalen. In januari presenteert MTV Networks drie digitale muziekzenders en een kinderkanaal die het via kabel, satelliet en internet wil distribueren. RTL maakte samen met Endemol een kanaal met oude succesprogramma's. De onderhandelingen met kabelbedrijven om de zender in een pakket te krijgen, zijn nog gaande. John de Mol gaat ook mee met de digitale trend. Zijn nieuwe zender op Nickelodeon wordt een etalage. Op Nickelodeon ziet de kijker de samenvatting van een voetbalwedstrijd. Smaakt het naar meer, dan kan hij de volgende wedstrijd helemaal zien, op het digitale betaalkanaal.

Dat de omroepen heil zien in meer zenders, komt doordat de schaarste van zenders afneemt en de exploitatie goedkoper wordt. Een digitale zender beginnen kost eenmalig ongeveer honderdduizend euro aan apparatuur. Dat is ongeveer evenveel als een uur tv maken. Alleen de programma's zijn duur, daarom zijn er nu veel herhalingen.

Er zijn meer verklaringen voor het achterblijven van de digitale tv in Nederland. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau komt het doordat 93 procent van de huishoudens hier een kabelaansluiting heeft. Iedereen kan al eenvoudig een keur aan zenders ontvangen. In het Verenigd Koninkrijk, waar de kabeldekking veel lager ligt, heeft een kwart van de huishoudens digitale tv. Daarnaast stimuleerde de Britse overheid de omslag van analoog naar digitaal.

Vooral de extra kosten van een decoder schrikken af. Ton van Mil, directeur van Immovator, een bedrijf dat experimenteert met multimedia: ,,Omdat iedereen een kabelaansluiting heeft, denken mensen dat tv gratis is.'' Hij vindt ook dat digitale tv via de kabel nu nog relatief duur is. Dit komt door de monopoliepositie van de kabelaars.

Hier komt verandering in. KPN eist via de Opta, de toezichthouder van de telecommunicatiemarkt, toegang tot de kabelnetwerken van UPC. Zo kan KPN UPC daar direct beconcurreren. KPN maakt nu veel reclame voor zijn digitale tv via de ether.

Met deze veranderingen op komst, is het een kwestie van tijd voordat Nederland digitaal gaat kijken. Analoge zenders zullen vervangen worden door digitale zenders, die minder kabelcapaciteit vergen. Dan komt er ruimte vrij voor extra signalen.

Scott Gronmark, de man achter de digitale omslag bij de BBC, vertelt dat interactieve tv daar eind jaren negentig begon met de elektronische programmagids bij satelliet-tv. De ontwikkeling ging snel. In 2000 kon de kijker bij de uitzendingen van Wimbledon op één zender kiezen tussen vijf verschillende tenniswedstrijden. En via Channel 4, dat het Britse Big Brother uitzond, waren de camerabeelden 24 uur per dag te zien. Sky gebruikt interactiviteit bij voetbalwedstrijden. Kijkers kunnen camerastandpunten selecteren of een bepaalde speler volgen.

Volgens Van Mil en Blom duurt het nog wel enkele jaren voordat digitale televisie in Nederland de norm is. BBC-medewerker Gronmark waarschuwt dat mensen pas digitale tv willen als die hun iets oplevert. Wellicht een eerlijke, eenvoudige en kosteloze stem bij televisieshows als De Grootste Nederlander aller tijden.