Een fatale wandeling

Een joodse man loopt tijdens de oorlog door een park dat voor joden verboden is. Hij wil de trein halen. Een overijverige politieagent houdt hem staande en maakt procesverbaal op. Niet veel later volgt een oproep van het politiebureau. De man besluit zich te melden, want hij is `slechts' gemengd gehuwd en bij de Nederlandse politie is hij zonder twijfel in veilige handen. In plaats daarvan wordt hij via Westerbork naar Auschwitz afgevoerd en vergast.

De Frans-joodse documentairemaker Claude Lanzmann had wel raad geweten met dit gegeven. Hij had de overijverige politieman onder valse voorwendsels thuis opgezocht en hem langzaam de duimschroeven aangedraaid. Hoe was het weer die dag? Was de jodenster op het jasje van de wandelaar goed zichtbaar? Had hij enig idee hoe lang zo'n reis per treinwagon duurde? Om, net als in zijn film Un vivant qui passe, te eindigen met een donderpreek; rechtspraak achter gesloten deuren.

Marcel Prins pakt het op geheel eigen wijze aan. De kleinzoon van de joodse wandelaar heeft grondig de archieven van de gemeente Amsterdam en het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) doorgespit. De naam van de agent vindt hij ruim een halve eeuw na dato zowaar terug in het telefoonboek. In zijn documentaire Het misdrijf van Abraham Prins werkt hij langzaam toe naar het moment dat hij de man die `mijn eer is mijn trouw' als lijfspreuk heeft, met de gevolgen van zijn daad confronteert. De vraag die Prins vooraf bezighoudt: kan ik hem een hand geven zonder dat ik mijn grootvader verraad? Ja, zo blijkt. En ze drinken ook koffie samen. ,,Mét een stroopwafel.''

Wat het hoogtepunt had moeten worden van een mooie, ingetogen documentaire, loopt uit op een deceptie. De voormalige agent kan zich niets van het voorval herinneren; hij heeft wel hónderden verbalen opgemaakt. Hij klaagt over het feit dat hij na de oorlog `de lul was' omdat hij een jood geverbaliseerd had. En hij spreekt zijn verbazing uit over het feit dat Prins een jood is, want `joden herken ik direct'. Tegen zoveel verbaal geweld kan de documentairemaker niet op: ,,Ik wist niets meer te zeggen en wilde maar een ding, zo snel mogelijk weg.''

Het misdrijf van Abraham Prins. IKON, Ned.1, 23.21-24.16u.