Van het laatste afscheid tot de eerste ontmoeting

Waar begint de liefde? En waar eindigt zij? Fransman François Ozon gelooft dat in haar begin haar einde al besloten ligt en laat in zijn nieuwste film 5 x 2 (Cinq fois deux) vijf stadia uit die destructieve keten zien.

François Ozon is een van de meest productieve en geïnspireerde Franse filmmakers van dit moment. Toen hij afgelopen zomer op het Filmfestival van Venetië de wereldpremière van 5 x 2 presenteerde was hij alweer bezig zijn nieuwste productie Le temps qui reste te monteren. Voor elke films die hij maakt, maakt hij een tegenfilm, niet alleen wat de benadering van zijn eeuwige thematiek: de, vaak teder geperverteerde liefde, betreft. Maar ook, en belangrijker nog, in stijl en structuur.

Na het naturalistische surrealisme van Sous le sable (2002), met een magnifieke Charlotte Rampling, kwam het gestoryboarde kleurenpalet van de moordmusical 8 femmes (2002). En volgend op het strak gecomponeerde detectiveverhaal Swimming Pool (2003) kiest Ozon nu voor vijf tamelijk losse, nonchalante scènes uit een huwelijk. Ozon is een zeer zelfbewuste en reflexieve filmmaker. Na Fassbinder (Goutes d'eau sur pierres brulantes) en Douglas Sirk (8 femmes), bepaalt hij nu zijn plaats ten opzichte van de meester van de onderhuidse huwelijkspsychologie, Ingmar Bergman. 5 x 2 presenteert niet alleen scènes uit een huwelijk, het ís Scènes uit een huwelijk.

De truc die Ozon deze keer achter de hand heeft om, zoals we van hem gewend zijn, de werkelijkheid te kantelen, is dat hij zijn verhaal achterstevoren vertelt. De film opent met de scheiding van de beide hoofdpersonen, Marion en Gilles, onnadrukkelijk neergezet door Valéria Bruni-Tedeschi en Stéphane Freiss. Na een laatste wanhopig liaison in een hotelkamer dat bijna op een verkrachting uitdraait, zien we hun leven in omgekeerde volgorde aan ons voorbij trekken. Ongeveer zoals iemand die zijn laatste adem uitblaast nog een keer de hoogtepunten van zijn leven ziet. Alleen, zijn het in dit geval wel hoogtepunten?

De liefde in vijf kernmomenten, van afscheid tot ontmoeting, van onbegrip tot eenzaamheid en bedrog. Ozon presenteert ze terloops. Er is altijd tederheid. Er is altijd hoop. Zelfs in die laatste als eerste gepresenteerde scène waarin seks een wanhopig mannelijk machtsmiddel is. Elke portie ademt verlangen, zwijgend naast elkaar in bed, zij zich opeens schamend voor haar naaktheid, hij zich mechanisch voorbereidend op de daad. Een daad, het maakt eigenlijk niet uit wat. Als er iets heeft ontbroken in deze levens van deze twee mensen is het wel de poging om elkaar werkelijk te naderen.

Een sleutelscène is een etentje precies in het midden van de film, ogenschijnlijk het keerpunt. Later zal blijken dat dat al eerder lag, tijdens de huwelijksnacht, of de onrust van hun eerste ontmoeting. Het is een karakteristieke Franse tafelscène. Marion en Gilles hebben de broer van Gilles en diens jongere minnaar uitgenodigd. En als vanzelfsprekend komt het gesprek op de verschillen tussen heteroseksuele en de homoseksuele verhoudingen, met de daarbij behorende misverstanden over trouw en promiscuïteit. Ze roken, ze drinken, ze dansen. En ze zijn wezenlijk alleen.

Zo wordt elk hoofdstuk uit de levens van Marion en Gilles gespiegeld aan dat van de mensen in hun omgeving: het huwelijk van Marions ouders, de relatie die Gilles heeft als hij Marion ontmoet, de vluchtige rendez-vous' die zich aan elkaars waarneming onttrekken.

Seks en dood liggen dicht bij elkaar in de Franse traditie waarin het orgasme de kleine dood genoemd wordt. En net als die andere recente Franse film die de tijd probeert om te draaien, het gewelddadige Irréversible van Gaspar Noé, rest als de liefde sterft alleen nog de grote dood. 5 x 2 vormt een interessante tegenhanger van die film. Ogenschijnlijk volgen ze beiden hetzelfde parcours, van vernietiging naar verlichting. Maar wie verder kijkt zal moeten concluderen dat Ozon minder romantisch, en ook minder pathetisch is dan dat andere enfant terrible van de hedendaagse Franse film.

Dat maakt 5 x 2 ondanks zijn onthutsende conclusie toch een uiterst identificeerbare film.

5 x 2 (Cinq fois deux). Regie: François Ozon. Met: Valéria Bruni-Tedeschi, Stéphane Freiss, Géraldine Pailhas, Françoise Fabian, Michael Lonsdale. In: 18 bioscopen.