Op de koffie bij Jim Jarmusch

In Coffee & Cigarettes bundelde Jim Jarmusch elf korte films die hij tussen 1986 en 2003 maakte van mensen die in cafés koffie drinken en sigaretten roken. Die mensen zijn meestal beroemdheden, die vaak zichzelf spelen, ook al is dat soms niet iedereen duidelijk. Dat de ober in een New Yorks café acteur Bill Murray is, valt alleen de rapers van de Wu Tang clan op. Cate Blanchett heeft niet in de gaten dat het nichtje dat deze ster in een Londens hotel opzoekt ook door Cate Blanchett gespeeld wordt.

Alle filmpjes werden, net als Jarmusch' meesterwerken Down by Law, Stranger Than Paradise en Dead Man, opgenomen in zwart-wit en in bijna alle filmjes zijn de cafétafeltjes zwart-wit geblokt. Als het niet 't tafeltje is, is het wel het kleedje en als het niet 't kleedje is, is er wel iets anders op de tafel zwart-wit geblokt.

Jarmusch filmt dat steeds van bovenaf, een shot van koffiekopjes, sigaretten, asbakken en een zwart-wit geblokt tafeltje, dingen die de meeste mensen die koffie drinken en (of) sigaretten roken wel eens bij elkaar gezien zullen hebben. Jarmusch maakt er in stillevens van die net zo mooi als hemeltergend zijn. Zo zijn ook de gesprekken. Iggy Pop en Tom Waits ontmoeten elkaar in een café en ruziën wat met elkaar. Een heel mooi meisje leest een tijdschrift over geweren en raakt geïrriteerd als een ober ongevraagd haar kopje bijvult. Die was net goed van samenstelling en van temperatuur.

Zo zeurt het maar door in Coffee & Cigarettes, die van het leven net zoiets zinloos maakt als de mededeling dat wij de helft daarvan verslapen. Er zijn mensen die Coffee & Cigarettes een heel vervelende film vinden; saai en zelfgenoegzaam. Dat is hij ook wel. Maar dat is hij niet alleen.

Jarmusch bezit ook in deze niemendalletjes het vermogen om van niets iets te maken, om bijvoorbeeld zo lang te wachten met het uitbrengen van deze film dat het zien van Tom Waits zonder rimpels een sensatie is. Dat vermogen werkt ook sterk door de herhaling: één stilleven van geblokte kleedjes en koffiekopjes is weinig; elf is veel. Slinks weet Jarmusch van zijn film daardoor toch iets te maken dat echt veel is. En met de eenvoudigste middelen. Een beetje rijmen. Een beetje sarren. Een beetje jammen. Een beetje gek doen. En dat dan zo, dat je er blij van wordt. Zijn de regendruppels vandaag groter dan anders? Is die jurk van het blauwste blauw? Na Coffee & Cigarettes valt alles even extra op.

Coffee & Cigarettes. Regie: Jim Jarmusch. Met: Tom Waits, Iggy Pop, Bill Murray, RZA, GZA, Steve Buscemi, Roberto Benigni. In: 7 bioscopen.