`Ongetwijfeld zullen dingen verloren gaan'

The British Library heeft een aparte afdeling opgericht voor digitaal archiefmateriaal. Ook in Nederland verwerven de archieven steeds meer schijfjes en steeds minder handschriften: ,,We zitten met de handen in het haar.''

De email-correspondentie van de Britse hofdichter Ted Hughes is nog net op tijd bewaard gebleven. Dat is het eerste succesje van een nieuwe afdeling bij The British Library, die speciaal is opgericht om digitaal archiefmateriaal te verwerven – nu er steeds minder brieven en manuscripten op papier worden vastgelegd. Zo hoopt men de bestaande collectie handschriften van schrijvers als Jane Austen, Oscar Wilde en James Joyce straks aan te vullen met digitaal materiaal van A.S. Byatt, J.K. Rowling en andere hedendaagse auteurs.

Zo ver is het Letterkundig Museum in Den Haag nog niet, zegt Sjoerd van Faassen, hoofd collecties. ,,Maar veel schrijvers maken een printje van hun emails, en die krijgen we hier dus óók wel. Verder hebben we al wat diskettes in huis, maar die kun je nog wel lezen. Het probleem is nog niet acuut.'' Ook het feit dat steeds meer schrijvers hun manuscripten digitaal bij de uitgevers inleveren, is volgens Van Faassen geen reden voor ongerustheid: ,,Ongetwijfeld zullen er dingen verloren gaan, maar dat zag je ook bij de opkomst van de telefoon – die heeft tot een dip in de hoeveelheid correspondentie geleid. Maar er zijn nog steeds auteurs die de verschillende versies van hun manuscript op papier bewaren. Ik wanhoop niet; ik ben niet bang dat er in de toekomst geen literair-historisch onderzoek meer kan worden verricht.''

Al twee jaar geleden is echter bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag een zogenaamd e-Depot geopend, dat zich tot dusver vooral richt op het archiveren van wetenschappelijk materiaal. Met uitgevers als Elsevier Science en Kluwer Academic Publishers zijn inmiddels contracten afgesloten voor het aanleveren van onderzoeksbestanden in digitale vorm. In de wetenschappelijke sector rukt de digitalisering het snelst op, zegt KB-coördinator Erik Oltmans. ,,Her en der verdwijnen wetenschappelijke tijdschriften op papier. Een onderdeel van de afspraak is ook dat wij per 1 januari 2005 diverse abonnementen gaan opzeggen op papieren tijdschriften waarvan de inhoud nu elektronisch bij ons binnenkomt.'' Voorts onderhandelt de KB met uitgeverijen over de aanlevering van e-books. ,,Maar ook dat blijft voorlopig beperkt tot de wetenschappelijke sector'', aldus Oltmans. ,,Bij romans en andere meer literaire boeken gaat deze ontwikkeling lang niet zo snel.''

Voor de gemeentearchieven is de opmars van de computerbestanden heel wat lastiger. ,,We zitten met de handen in het haar'', beaamt Carolien Schönfeld van het Amsterdams Gemeentearchief. ,,Twintig jaar geleden, of soms zelfs al eerder, zijn veel gemeenten begonnen hun statistische gegevens en bijvoorbeeld hun bevolkingsregistratie in computerbestanden te zetten. Maar dat materiaal staat niet los van de machinerie die toen werd gebruikt, en die nu meestal verouderd is. Dat schept enorme problemen.''

Schönfeld verwijst naar een BBC-project uit 1985, toen het 900-jarig bestaan van het Domesday Book – de eerste Britse registratie van landeigendommen – werd gevierd door een miljoen kinderen van 14.000 scholen verslag te laten doen van hun eigen omgeving. Het resultaat werd destijds vastgelegd op een beeldplaat. ,,Maar dat was dus de eerste generatie van wat tegenwoordig een dvd is. Pas te elfder ure heeft men dit materiaal in een nieuw bestand kunnen vastleggen, anders was het geheel verloren gegaan.''

The British Library hoopt daarom niet alleen van schrijvers en hun nabestaanden zo veel mogelijk computerbestanden te verwerven, maar heeft ook een algemene oproep gedaan voor apparatuur uit de beginjaren van de computer – bij voorkeur met een gebruiksaanwijzing.